Σε μια απόφαση με ευρύτερη πολιτική και γεωστρατηγική σημασία, οι πολίτες της Ισλανδίας προσέρχονται στις κάλπες στις 29 Αυγούστου 2026, προκειμένου να αποφασίσουν εάν η χώρα πρέπει να επαναλάβει τις διαπραγματεύσεις για την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το ερώτημα του δημοψηφίσματος είναι συγκεκριμένο: «Πρέπει η Ισλανδία να επαναλάβει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση;». Επομένως, οι Ισλανδοί δεν καλούνται σε αυτή τη φάση να εγκρίνουν ή να απορρίψουν την ίδια την ένταξη της χώρας στην ΕΕ.
Εάν επικρατήσει το «ναι», η κυβέρνηση θα επιδιώξει την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, ώστε να διαμορφωθούν οι τελικοί όροι μιας ενδεχόμενης συμφωνίας. Η συμφωνία αυτή θα πρέπει στη συνέχεια να τεθεί σε δεύτερο δημοψήφισμα, στο οποίο οι πολίτες θα αποφασίσουν οριστικά εάν η Ισλανδία θα γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται, συνεπώς, για μια διαδικασία δύο σταδίων, η οποία επιτρέπει στους ψηφοφόρους να αξιολογήσουν πρώτα τους πραγματικούς όρους που θα εξασφαλίσει η χώρα.
Μια διαδικασία που διακόπηκε το 2013
Η Ισλανδία υπέβαλε αίτηση ένταξης τον Ιούλιο του 2009, στον απόηχο της χρηματοπιστωτικής κρίσης και της κατάρρευσης του τραπεζικού της συστήματος. Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις άρχισαν το 2010, αλλά ανεστάλησαν το 2013, μετά την ανάληψη της εξουσίας από κυβέρνηση περισσότερο επιφυλακτική απέναντι στην ευρωπαϊκή προοπτική.
Μέχρι τότε είχαν ανοίξει 27 από τα 33 ουσιαστικά διαπραγματευτικά κεφάλαια και 11 είχαν κλείσει προσωρινά, γεγονός που σημαίνει ότι η Ισλανδία δεν ξεκινά από μηδενική βάση. Ωστόσο, η νομοθεσία και οι πολιτικές της ΕΕ έχουν μεταβληθεί σημαντικά κατά τη δεκατριετία που μεσολάβησε και, κατά συνέπεια, μεγάλο μέρος της προηγούμενης εργασίας θα χρειαστεί επανεξέταση. Το ιστορικό της διαδικασίας παρουσιάζεται αναλυτικά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Αλιεία, γεωργία και εθνική κυριαρχία
Το δυσκολότερο ζήτημα παραμένει η αλιεία, ένας τομέας ζωτικής σημασίας για την ισλανδική οικονομία και τις εξαγωγές της χώρας. Οι αντίπαλοι της ένταξης φοβούνται ότι η εφαρμογή της κοινής αλιευτικής πολιτικής της ΕΕ θα περιορίσει τον εθνικό έλεγχο επί των αλιευτικών πόρων και των ποσοστώσεων.
Αντίστοιχες επιφυλάξεις εκφράζονται για τη γεωργία, την προστασία των μικρών παραγωγών και την εισαγωγή φθηνότερων ευρωπαϊκών προϊόντων. Στη δημόσια συζήτηση περιλαμβάνονται επίσης η διατήρηση της ισλανδικής κορόνας ή η μελλοντική υιοθέτηση του ευρώ, καθώς και το κατά πόσο η πλήρης ένταξη θα ενισχύσει ή θα περιορίσει την εθνική κυριαρχία.
Η Ισλανδία είναι ήδη στενά συνδεδεμένη με την Ευρώπη. Συμμετέχει στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, στην ενιαία αγορά και στον χώρο Σένγκεν, εφαρμόζοντας σημαντικό μέρος του ευρωπαϊκού δικαίου χωρίς, όμως, να συμμετέχει ισότιμα στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων της ΕΕ.
Η επιστροφή του ευρωπαϊκού ζητήματος στην ισλανδική πολιτική ατζέντα δεν συνδέεται μόνο με την οικονομία. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αστάθεια στις διεθνείς εμπορικές σχέσεις και η αυξανόμενη στρατηγική σημασία της Αρκτικής έχουν ενισχύσει τα επιχειρήματα υπέρ μιας στενότερης θεσμικής σύνδεσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το Συμβούλιο της ΕΕ έχει ήδη δηλώσει ότι είναι έτοιμο να ξεκινήσει τη διαδικασία επανάληψης των διαπραγματεύσεων, εφόσον αυτή είναι η απόφαση του ισλανδικού λαού. Η θέση αυτή περιλαμβάνεται στα επίσημα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 16ης Ιουνίου 2026.
Το δημοψήφισμα της 29ης Αυγούστου δεν θα κρίνει ακόμη εάν η Ισλανδία θα γίνει το 28ο μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θα δείξει, όμως, εάν η χώρα είναι έτοιμη να ανοίξει ξανά μια συζήτηση που παρέμενε παγωμένη για περισσότερο από μία δεκαετία.
