Εύη Αυλογιάρη
Δικηγόρος – Διαμεσολαβήτρια – Πρόεδρος ADR HELLENIC TRAINING HUB
Τι συμβαίνει όταν δύο άνθρωποι που έχουν γράψει μαζί μουσική ιστορία βρίσκονται ξαφνικά σε διαφορετικές πλευρές; Όταν μια δημιουργική σχέση δεκαετιών δοκιμάζεται από οικονομικές διαφωνίες, ζητήματα πνευματικών δικαιωμάτων ή προσωπικές αντιθέσεις;
Η ελληνική μουσική επικαιρότητα των τελευταίων ημερών μάς δίνει μια ενδιαφέρουσα αφορμή να αναρωτηθούμε τι συμβαίνει πίσω από τα φώτα της σκηνής, εκεί όπου οι καλλιτεχνικές συνεργασίες δεν είναι πάντα τόσο αρμονικές όσο φαίνονται.
Γιατί οι συγκρούσεις μεταξύ καλλιτεχνών δεν είναι κάτι ασυνήθιστο. Εκείνο που έχει ενδιαφέρον είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται.
Στο εξωτερικό, και ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες, υπάρχει ένας εξειδικευμένος τομέας της διαμεσολάβησης που ασχολείται ακριβώς με αυτές τις διαφορές: η Entertainment Mediation, δηλαδή η διαμεσολάβηση στον χώρο της μουσικής, του κινηματογράφου και της βιομηχανίας του θεάματος.
Και το πιο εντυπωσιακό; Πολλές φορές το κοινό δεν μαθαίνει ποτέ ότι υπήρξε σύγκρουση, ούτε ότι χρειάστηκε η συνδρομή ενός διαμεσολαβητή.
Τα συγκροτήματα που παραλίγο να διαλυθούν
Φανταστείτε ένα διάσημο μουσικό συγκρότημα. Χιλιάδες θαυμαστές, επιτυχημένοι δίσκοι, συναυλίες, οικονομικά συμφέροντα.
Και πίσω από τη σκηνή, τέσσερις άνθρωποι που δεν μπορούν πλέον να συνεννοηθούν.
Ο ένας αισθάνεται ότι προσφέρει περισσότερα. Ο άλλος θεωρεί ότι δεν αναγνωρίζεται η συμβολή του. Κάποιος διαφωνεί για τα οικονομικά, κάποιος άλλος για τις καλλιτεχνικές επιλογές.
Η συνεργασία κινδυνεύει να διαλυθεί.
Σε τέτοιες περιπτώσεις έχει αξιοποιηθεί διεθνώς η διαμεσολάβηση, με στόχο οι μουσικοί να συζητήσουν τις διαφωνίες τους και να αναζητήσουν λύσεις πριν οδηγηθούν σε οριστική ρήξη.
Και ορισμένες φορές τα καταφέρνουν.
Το συγκρότημα συνεχίζει να εμφανίζεται, οι θαυμαστές εξακολουθούν να απολαμβάνουν τη μουσική του και κανείς δεν γνωρίζει τι προηγήθηκε.
Γιατί η επιτυχία μιας διαμεσολάβησης δεν μετριέται με τη δημοσιότητα που αποκτά. Συχνά συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.
Από το Λος Άντζελες στη Θεσσαλονίκη: Μια γνωριμία που ξεκίνησε το 2011
Η Entertainment Mediation δεν είναι για μένα μια καινούργια έννοια που ανακάλυψα με αφορμή την επικαιρότητα.
Το 2011, κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψής μου στο Λος Άντζελες, γνώρισα προσωπικά τον Αμερικανό διαμεσολαβητή Lee Jay Berman, στο κέντρο διαμεσολάβησής του.
Ο Berman είναι γνωστός στον χώρο της μουσικής βιομηχανίας και ως «Band Whisperer», για τη δουλειά του με μουσικά συγκροτήματα που αντιμετωπίζουν σοβαρές εσωτερικές συγκρούσεις.
Η συνάντησή μας ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, καθώς μου έδωσε την ευκαιρία να γνωρίσω από κοντά έναν επαγγελματία που δραστηριοποιείται σε έναν διαφορετικό κόσμο της διαμεσολάβησης: εκείνον όπου η τέχνη, τα οικονομικά συμφέροντα και οι ανθρώπινες σχέσεις συναντιούνται.
Δώδεκα χρόνια αργότερα, τον Ιούνιο του 2023, είχα τη μεγάλη χαρά να προσκαλέσω τον Lee Jay Berman ως εισηγητή στο 1ο διεθνές Mediation Festival του ADR HELLENIC TRAINING HUB, που διοργανώσαμε με τη συμμετοχή διακεκριμένων διαμεσολαβητών από όλο τον κόσμο.
Η εισήγησή του είχε τον χαρακτηριστικό τίτλο:
«Entertainment Mediation: It’s just like all other mediation, but it’s not!»
Δηλαδή, η διαμεσολάβηση στον χώρο της ψυχαγωγίας μοιάζει με κάθε άλλη διαμεσολάβηση, αλλά έχει και τις δικές της ιδιαιτερότητες.
Η παρουσίασή του ήταν μια ευκαιρία να γνωρίσει η ελληνική κοινότητα της διαμεσολάβησης έναν τομέα με σημαντική διεθνή πρακτική, αλλά περιορισμένη αναγνωρισιμότητα στη χώρα μας.
Άλλωστε, αυτή είναι μια βασική επιδίωξη του ADR HELLENIC: να μη μένουμε μόνο στις παραδοσιακές εφαρμογές της διαμεσολάβησης, αλλά να παρακολουθούμε τις διεθνείς εξελίξεις, να αναδεικνύουμε νέες εξειδικεύσεις και να φέρνουμε στην Ελλάδα την εμπειρία ανθρώπων που έχουν διαχειριστεί ιδιαίτερα σύνθετες συγκρούσεις.
Όταν τέσσερις μουσικοί διεκδικούν το… 210%!
Σε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συνέντευξή του στο αμερικανικό περιοδικό Music Connection, ο Lee Jay Berman περιγράφει ένα χαρακτηριστικό περιστατικό από τη δουλειά του.
Ζήτησε από τέσσερα μέλη ενός μουσικού συγκροτήματος να του πουν τι ποσοστό από το σύνολο θεωρούσε ότι δικαιούνταν ο καθένας.
Όταν πρόσθεσε τις απαντήσεις τους, το αποτέλεσμα ήταν… 210%!
Αντί να μοιράζονται το 100%, οι τέσσερις μουσικοί θεωρούσαν συνολικά ότι δικαιούνταν περισσότερο από το διπλάσιο!
Ακούγεται αστείο, αλλά αποκαλύπτει μια πολύ ανθρώπινη πραγματικότητα.
Ο καθένας αντιλαμβάνεται διαφορετικά τη δική του προσφορά σε μια κοινή επιτυχία.
Ο συνθέτης μπορεί να θεωρεί ότι χωρίς τη μουσική του δεν θα υπήρχε το τραγούδι. Ο τραγουδιστής ότι εκείνος του έδωσε ζωή. Ο παραγωγός ότι χωρίς τη δική του συμβολή δεν θα έφτανε ποτέ στο κοινό.
Και πίσω από τις οικονομικές διεκδικήσεις κρύβονται συχνά συναισθήματα, ανάγκη αναγνώρισης, πληγωμένος εγωισμός ή η αίσθηση ότι κάποιος αδικείται.
Εδώ ακριβώς μπορεί να βοηθήσει η διαμεσολάβηση.
Όχι για να αποφασίσει ποιος έχει δίκιο, αλλά για να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε οι άνθρωποι να ακούσουν ο ένας τον άλλον και να αναζητήσουν μια λύση.
Η εμπιστευτικότητα: Το μεγάλο πλεονέκτημα της Entertainment Mediation
Ας σκεφτούμε τι συμβαίνει όταν μια διαφωνία μεταξύ διάσημων καλλιτεχνών γίνεται δημόσια.
Κάθε δήλωση αναπαράγεται. Κάθε οικονομική απαίτηση σχολιάζεται. Κάθε προσωπική διαφωνία μπορεί να μετατραπεί σε τηλεοπτικό θέμα.
Και όσο περισσότερο δημοσιοποιείται μια σύγκρουση, τόσο δυσκολότερο μπορεί να γίνει για τους εμπλεκομένους να υποχωρήσουν, να αλλάξουν στάση ή να αποκαταστήσουν την επικοινωνία τους.
Η διαμεσολάβηση προσφέρει κάτι πολύ διαφορετικό.
Έναν χώρο όπου οι άνθρωποι μπορούν να μιλήσουν χωρίς να υπάρχει κοινό.
Να εκφράσουν τα πραγματικά τους παράπονα. Να συζητήσουν οικονομικά ζητήματα. Να εξετάσουν λύσεις. Να αναγνωρίσουν λάθη ή παρεξηγήσεις, χωρίς την πίεση της δημόσιας έκθεσης.
Η εμπιστευτικότητα αποτελεί βασική αρχή της διαδικασίας, με την προστασία και τις εξαιρέσεις που προβλέπει κάθε φορά το εφαρμοστέο δίκαιο.
Στον κόσμο των διάσημων καλλιτεχνών, όπου η δημόσια εικόνα συνδέεται άμεσα με την επαγγελματική τους πορεία, αυτή η δυνατότητα αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Ο ίδιος ο Lee Jay Berman έχει αναφερθεί δημόσια στη διαμεσολαβητική του εμπειρία με γνωστά μουσικά συγκροτήματα και προσωπικότητες του θεάματος, χωρίς να αποκαλύπτει την ταυτότητα των εμπλεκομένων.
Και αυτή είναι ίσως η καλύτερη απόδειξη της αξίας της εμπιστευτικότητας.
Δεν γνωρίζουμε ποιοι διαφώνησαν, τι συζητήθηκε, ποιες υποχωρήσεις έγιναν ή πώς διαμορφώθηκε μια ενδεχόμενη συμφωνία.
Ούτε χρειάζεται να γνωρίζουμε.
Η διαμεσολάβηση δεν είναι μια διαδικασία που χρειάζεται θεατές. Είναι μια διαδικασία που χρειάζεται εμπιστοσύνη.
Δεν είναι πάντα τα χρήματα το πραγματικό πρόβλημα
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της Entertainment Mediation είναι ότι οι διαφωνίες δεν περιορίζονται απαραίτητα στα οικονομικά.
Όταν δύο άνθρωποι συνεργάζονται για πολλά χρόνια, μοιράζονται επιτυχίες, αποτυχίες, προσδοκίες και προσωπικές εμπειρίες.
Μια οικονομική διαφωνία μπορεί να είναι μόνο η αφορμή για να εμφανιστούν παλαιότερα παράπονα.
«Δεν αναγνώρισες ποτέ όσα πρόσφερα».
«Χωρίς εμένα δεν θα είχαμε φτάσει εδώ».
«Πήρες αποφάσεις χωρίς να με ρωτήσεις».
Πίσω από τέτοιες φράσεις κρύβονται συχνά οι πραγματικές αιτίες της σύγκρουσης.
Η ενσυναίσθηση, η ικανότητα δηλαδή να κατανοούμε την οπτική του άλλου χωρίς απαραίτητα να συμφωνούμε μαζί του, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της επικοινωνίας στη διαμεσολάβηση.
Και στον χώρο της τέχνης, όπου η προσωπική ταυτότητα συνδέεται τόσο έντονα με τη δημιουργία, η σημασία της γίνεται ακόμη μεγαλύτερη.
Μπορεί να εφαρμοστεί και στην Ελλάδα;
Η Entertainment Mediation δεν είναι μια ξεχωριστή νομοθετικά θεσμοθετημένη διαδικασία στην Ελλάδα. Αποτελεί εξειδικευμένη εφαρμογή της διαμεσολάβησης σε διαφορές του χώρου της μουσικής, του κινηματογράφου, του θεάτρου και γενικότερα της δημιουργικής βιομηχανίας.
Μπορεί να αξιοποιηθεί, όπου το επιτρέπει το εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο, σε διαφωνίες για συμβάσεις, οικονομικές απαιτήσεις, πνευματικά δικαιώματα και καλλιτεχνικές συνεργασίες.
Οι δικηγόροι έχουν ουσιαστικό ρόλο στην προστασία των δικαιωμάτων των μερών και στη διαμόρφωση μιας νομικά ασφαλούς συμφωνίας.
Η διαμεσολάβηση λειτουργεί συμπληρωματικά προς τη νομική υποστήριξη και προσφέρει στους ίδιους τους ανθρώπους τη δυνατότητα να διαμορφώσουν μια κοινά αποδεκτή λύση, με σεβασμό στα δικαιώματα, στις ανάγκες και στα συμφέροντά τους.
Και μερικές φορές η λύση δεν είναι να συνεχίσουν μαζί.
Μπορεί να είναι να χωρίσουν επαγγελματικά με αξιοπρέπεια, με σαφείς συμφωνίες και χωρίς μια δημόσια σύγκρουση που θα επισκιάσει όσα δημιούργησαν.
Η πιο σημαντική συμφωνία μπορεί να μη γίνει ποτέ γνωστή
Η πρόσφατη μουσική επικαιρότητα μας υπενθυμίζει ότι ακόμη και οι πιο επιτυχημένες δημιουργικές σχέσεις μπορεί να δοκιμαστούν.
Δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε τις λεπτομέρειες μιας συγκεκριμένης διαφωνίας για να αναγνωρίσουμε τη σημασία ενός διαφορετικού τρόπου επίλυσης των συγκρούσεων.
Ας αναρωτηθούμε μόνο:
Πόσα γνωστά μουσικά συγκροτήματα κατάφεραν να συνεχίσουν την πορεία τους επειδή τα μέλη τους επέλεξαν να συζητήσουν τις διαφορές τους;
Πόσες καλλιτεχνικές συνεργασίες διασώθηκαν μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας;
Και πόσες από αυτές τις ιστορίες δεν θα μάθουμε ποτέ, ακριβώς επειδή η εμπιστευτικότητα λειτούργησε όπως έπρεπε;
Ίσως να μην έχουμε ποτέ όλες τις απαντήσεις.
Και αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό.
Γιατί στον κόσμο της μουσικής, όπου όλα γίνονται για να ακουστούν, μερικές από τις σημαντικότερες συμφωνίες είναι εκείνες που δεν ακούγονται ποτέ.
Πηγές
- Music Connection, 2 Ιανουαρίου 2014, «Band Whisperer Explains How To Keep Your Band Together», συνέντευξη του Lee Jay Berman στη Lisa Popeil.
https://www.musicconnection.com/band-whisperer-explains-how-to-keep-band-together/ - ADR HELLENIC TRAINING HUB, 1ο Mediation Festival, 16–17 Ιουνίου 2023, επίσημο πρόγραμμα.
https://adrhellenic.com/mediation-festival-2023/ - Υπουργείο Δικαιοσύνης, «Δελτίο Τύπου – ADR HELLENIC TRAINING HUB – 1ο Φεστιβάλ Διαμεσολάβησης 2023».
