Με τις ψήφους της κυβερνητικής πλειοψηφίας εγκρίθηκε από την Ολομέλεια της Βουλής το νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης με τίτλο «Μέτρα για την προστασία από στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού σύμφωνα με την Οδηγία (ΕΕ) 2024/1069 – Νέο πλαίσιο για τη συμμόρφωση της Διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις». Το σχέδιο νόμου υπερψηφίστηκε από τη Νέα Δημοκρατία, ενώ καταψηφίστηκε από τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Παράλληλα, εγκρίθηκαν κατά πλειοψηφία και δύο υπουργικές τροπολογίες με σημαντικές παρεμβάσεις στο ποινικό και δικονομικό δίκαιο.
Κεντρικός άξονας του νέου νόμου είναι η ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/1069 για τις λεγόμενες SLAPP αγωγές (Strategic Lawsuits Against Public Participation), δηλαδή τις στρατηγικές αγωγές που ασκούνται με σκοπό την αποθάρρυνση της δημόσιας συμμετοχής δημοσιογράφων, ερευνητών, οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και προσώπων που παρεμβαίνουν στον δημόσιο διάλογο. Για πρώτη φορά εισάγονται στο ελληνικό δίκαιο ειδικοί δικονομικοί μηχανισμοί για την ταχύτερη απόρριψη προδήλως αβάσιμων ή καταχρηστικών αγωγών, καθώς και δυνατότητα επιβολής κυρώσεων σε όσους χρησιμοποιούν τη δικαστική διαδικασία καταχρηστικά.
Παράλληλα, το νομοσχέδιο μεταρρυθμίζει το πλαίσιο συμμόρφωσης της Δημόσιας Διοίκησης προς τις δικαστικές αποφάσεις, επιδιώκοντας την αποτελεσματικότερη εφαρμογή των δικαστικών κρίσεων και την ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου. Η μεταρρύθμιση αυτή ανταποκρίνεται σε χρόνιες επισημάνσεις τόσο των ελληνικών δικαστηρίων όσο και των ευρωπαϊκών θεσμών σχετικά με τις καθυστερήσεις στην εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων κατά του Δημοσίου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρώτη υπουργική τροπολογία, με την οποία αυξάνεται από 25 σε 30 έτη το ελάχιστο όριο πραγματικής έκτισης ποινής για καταδικασμένους σε πολλαπλές ποινές ισόβιας κάθειρξης, προκειμένου να μπορούν να ζητήσουν απόλυση υπό όρο. Η ίδια τροπολογία αυστηροποιεί το αδίκημα της μαστροπείας, προβλέπει ρυθμίσεις για την Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών και καταργεί, από την 1η Σεπτεμβρίου, το άρθρο 989 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, ρυθμίζοντας παράλληλα τις εκκρεμείς υποθέσεις που υπάγονται σε αυτό.
Από νομικής πλευράς, η ενσωμάτωση της Οδηγίας για τις SLAPP αγωγές αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη μεταρρύθμιση του νομοσχεδίου. Τα τελευταία χρόνια, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, έχει αναδειχθεί η ανάγκη προστασίας της ελευθερίας της έκφρασης και της ερευνητικής δημοσιογραφίας από καταχρηστικές δικαστικές ενέργειες που αποσκοπούν όχι στη δικαστική δικαίωση, αλλά στην οικονομική και ψυχολογική εξουθένωση όσων συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο.
Παράλληλα, η αυστηροποίηση του πλαισίου για τις πολλαπλές ισόβιες καθείρξεις αναμένεται να αποτελέσει αντικείμενο έντονου νομικού διαλόγου, ιδίως ως προς τη συμβατότητά της με τις αρχές της αναλογικότητας και της επανένταξης των κρατουμένων, όπως αυτές έχουν διαμορφωθεί στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Το νέο νομοθέτημα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις του Υπουργείου Δικαιοσύνης για το 2026 και αναμένεται να επηρεάσει ουσιαστικά τόσο την πολιτική δικονομία όσο και το ποινικό δίκαιο, ενώ η πρακτική εφαρμογή των νέων διατάξεων θα αποτελέσει αντικείμενο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για τη νομική κοινότητα.
