Την ενοχή και των 22 κατηγορουμένων που δικάζονται για παράνομες δηλώσεις εκτάσεων με σκοπό την είσπραξη αγροτικών ενισχύσεων από τον ΟΠΕΚΕΠΕ ζήτησε ο εντεταλμένος Ευρωπαίος Εισαγγελέας Διονύσης Μουζάκης, θέτοντας στο επίκεντρο της αγόρευσής του τη λεγόμενη «τεχνική λύση», αλλά και το ζήτημα των ψευδών δηλώσεων και των εικονικών μισθώσεων εκτάσεων.
Η υπόθεση εκδικάζεται ενώπιον του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών και αφορά 22 κατηγορουμένους, στην πλειονότητά τους από την Κρήτη, οι οποίοι φέρονται να δήλωναν εκτάσεις σε διαφορετικές περιοχές της χώρας προκειμένου να πληρούν τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση αγροτικών ενισχύσεων.
Κατά την εισαγγελική πρόταση, για τους κατηγορουμένους προκύπτουν τα αδικήματα της απάτης επί επιχορηγήσεων και της ψευδούς υποβολής δήλωσης.
Η «τεχνική λύση» στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά του Ευρωπαίου Εισαγγελέα στον μηχανισμό της αποκαλούμενης «τεχνικής λύσης», τον οποίο συνέδεσε ευθέως με τη δημιουργία των συνθηκών μέσα στις οποίες αναπτύχθηκαν οι επίμαχες πρακτικές. Όπως επισήμανε, η «τεχνική λύση» επέτρεπε, όταν δεν υπήρχαν επαρκείς διαθέσιμες εκτάσεις για βόσκηση, την αντιστοίχιση παραγωγών με εκτάσεις άλλων περιοχών της χώρας.
Κατά την εισαγγελική εκτίμηση, η αύξηση του δηλωμένου αριθμού αιγοπροβάτων δημιούργησε παράλληλα αυξημένη ανάγκη εμφάνισης διαθέσιμων εκτάσεων, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζονταν ως μισθωμένες με πλαστά ή εικονικά μισθωτήρια.
Ο εισαγγελέας χαρακτήρισε χαρακτηριστικά την «τεχνική λύση» ως ευρισκόμενη στην «καρδιά του προβλήματος του ΟΠΕΚΕΠΕ».
Σύμφωνα με όσα αναπτύχθηκαν κατά την αγόρευση, στις επιμέρους περιπτώσεις εντοπίζονται συγκεκριμένα επαναλαμβανόμενα χαρακτηριστικά.
Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για παραγωγούς που δήλωναν για πρώτη φορά εκτάσεις, για αγροτεμάχια που βρίσκονταν σε μεγάλη απόσταση από τον τόπο κατοικίας τους –και ιδίως εκτός Κρήτης– καθώς και για εκτάσεις που εμφανίζονταν να έχουν δηλωθεί για πρώτη φορά από τους φερόμενους ιδιοκτήτες κατά το ίδιο έτος κατά το οποίο φέρονταν να τις εκμισθώνουν.
Κατά την εισαγγελική πρόταση, δεν αποδείχθηκε ότι οι εμφανιζόμενοι ως ιδιοκτήτες ή εκμισθωτές είχαν πράγματι την κυριότητα των συγκεκριμένων εκτάσεων. Αντιθέτως, ορισμένες από αυτές φέρονται να ανήκαν στο Δημόσιο ή σε τρίτα πρόσωπα.
Παράλληλα, σύμφωνα με την ίδια πρόταση, δεν προέκυψε πραγματική άσκηση αγροτικής δραστηριότητας στις δηλωθείσες εκτάσεις, μεταφορά του ζωικού κεφαλαίου σε αυτές ή πραγματοποίηση των αναγκαίων αγροτικών εργασιών.
Με βάση τα στοιχεία αυτά, ο Ευρωπαίος Εισαγγελέας ζήτησε από το δικαστήριο να κηρύξει ενόχους και τους 22 κατηγορουμένους.
Το κρίσιμο ζήτημα του δόλου
Η υπόθεση αναδεικνύει, ωστόσο, ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον ποινικό ζήτημα: τη διάκριση μεταξύ της αξιοποίησης ενός υφιστάμενου διοικητικού μηχανισμού και της εν γνώσει υποβολής ψευδών στοιχείων με σκοπό την παράνομη είσπραξη επιχορήγησης.
Χαρακτηριστική είναι η απολογία κατηγορουμένου, ο οποίος φέρεται να παραδέχθηκε ότι δήλωσε ανακριβή στοιχεία, αρνήθηκε όμως ότι είχε πρόθεση εξαπάτησης. Υποστήριξε ότι αναζήτησε εκτάσεις εκτός Κρήτης επειδή το ισχύον καθεστώς απαιτούσε πλέον, πέραν της ύπαρξης ζωικού κεφαλαίου, και τη δήλωση αντίστοιχων εκτάσεων.
Άλλος κατηγορούμενος υποστήριξε ότι είχε υπογράψει μισθωτήρια και κατέβαλλε κανονικά μίσθωμα, χωρίς όμως να έχει προηγουμένως ελέγξει εάν ο εκμισθωτής ήταν πράγματι κύριος των συγκεκριμένων εκτάσεων.
Οι ισχυρισμοί αυτοί μεταφέρουν το νομικό ενδιαφέρον της υπόθεσης πέρα από την αντικειμενική ανακρίβεια μιας δήλωσης.
Το δικαστήριο καλείται ουσιαστικά να αξιολογήσει, για κάθε κατηγορούμενο χωριστά, όχι μόνο εάν τα στοιχεία που υποβλήθηκαν ήταν αναληθή, αλλά και εάν αποδεικνύεται η απαιτούμενη υποκειμενική υπόσταση των αποδιδόμενων αδικημάτων.
Ακριβώς εδώ εντοπίζεται μία από τις σημαντικότερες νομικές διαστάσεις της υπόθεσης. Η ύπαρξη ενός διοικητικού συστήματος που επέτρεπε την αντιστοίχιση παραγωγών με βοσκοτόπους σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές δεν αρκεί αφ’ εαυτής για να θεμελιώσει ατομική ποινική ευθύνη.
Από την άλλη πλευρά, η λειτουργία ενός τέτοιου συστήματος δεν μπορεί να αποτελέσει αυτομάτως ασπίδα έναντι της ποινικής ευθύνης όταν αποδεικνύεται ότι ο δικαιούχος γνώριζε την αναλήθεια των στοιχείων που υπέβαλε ή χρησιμοποίησε εικονικά στοιχεία προκειμένου να αποκτήσει οικονομικό όφελος το οποίο διαφορετικά δεν θα δικαιούνταν.
Η κρίσιμη γραμμή βρίσκεται συνεπώς μεταξύ της χρήσης ενός προβληματικού ή ανεπαρκώς ελεγχόμενου διοικητικού μηχανισμού και της συνειδητής εκμετάλλευσής του μέσω ψευδών δηλώσεων.
Η απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου αποκτά για τον λόγο αυτό ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς θα δείξει με ποιον τρόπο το δικαστήριο θα αξιολογήσει τη σχέση μεταξύ της «τεχνικής λύσης», των πραγματικών ελλείψεων του συστήματος ελέγχου του ΟΠΕΚΕΠΕ και της ατομικής ποινικής ευθύνης των δικαιούχων.
Σε κάθε περίπτωση, η εισαγγελική πρόταση δεν αποτελεί δικαστική απόφαση και οι κατηγορούμενοι τεκμαίρονται αθώοι έως την έκδοση της σχετικής δικαστικής κρίσης.
