Την παράταση έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027 των υφιστάμενων διοικήσεων μεγάλων δικαστηρίων και εισαγγελιών προβλέπει πλέον το άρθρο 37 του ν. 5326/2026.Πρόκειται για ρύθμιση που, σύμφωνα με την Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων, δεν υπήρχε στο νομοσχέδιο που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, αλλά προστέθηκε στη συνέχεια, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της Ένωσης.
Η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων είχε τοποθετηθεί δημόσια στις 23 Ιουλίου 2026, ενώ το νομοσχέδιο βρισκόταν στη Βουλή, εστιάζοντας ιδιαίτερα στη νέα παράταση των θητειών των διοικήσεων των δικαστηρίων.
Το πρώτο ζήτημα που έθεσε ήταν διαδικαστικό αλλά ιδιαίτερα σημαντικό: η επίμαχη ρύθμιση δεν είχε περιληφθεί στο σχέδιο νόμου που προηγήθηκε στη δημόσια διαβούλευση.
Κατά την ΕνΔΕ, η προσθήκη της, εκ των υστέρων, συνιστούσε «μη δικαιολογημένη παρέκκλιση από τις αρχές της καλής νομοθέτησης», καθώς ένα ζήτημα που αφορά άμεσα το αυτοδιοίκητο των δικαστηρίων εισήχθη στη νομοθετική διαδικασία χωρίς να έχει προηγηθεί δημόσια διαβούλευση επ’ αυτού.
Παρά τις αντιδράσεις, η ρύθμιση διατηρήθηκε και αποτελεί πλέον το άρθρο 37 του ν. 5326/2026.
Ο νόμος μεταβάλλει καταρχάς τον γενικό κανόνα: η θητεία των αιρετών διοικήσεων των δικαστηρίων γίνεται τριετής αντί διετής.
Το κρίσιμο όμως βρίσκεται στη μεταβατική διάταξη. Οι θητείες των υφιστάμενων τριμελών συμβουλίων διοίκησης των πολιτικών δικαστηρίων που καταλαμβάνει η ρύθμιση, καθώς και των διευθυνόντων συγκεκριμένες εισαγγελίες, παρατείνονται έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027.
Στην πράξη, επομένως, δεν αλλάζει απλώς ο χρόνος της θητείας για τις διοικήσεις που θα εκλεγούν στο μέλλον. Παρατείνεται η θητεία των ήδη υφιστάμενων διοικήσεων και μετατίθενται οι εκλογικές διαδικασίες που διαφορετικά θα πραγματοποιούνταν το 2026.
Η προειδοποίηση της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων
Η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων είχε προειδοποιήσει ότι η νέα παράταση δεν μπορεί να εξεταστεί απομονωμένα. Είχαν προηγηθεί και άλλες νομοθετικές παρατάσεις, οι οποίες συνδέθηκαν με την ενοποίηση του πρώτου βαθμού δικαιοδοσίας και τον νέο δικαστικό χάρτη.
Κατά την Ένωση, όμως, η επανάληψη της ίδιας πρακτικής σημαίνει ότι η εξαίρεση κινδυνεύει πλέον να μετατραπεί σε κανόνα. Στην ανακοίνωσή της χρησιμοποιεί μάλιστα ιδιαίτερα αυστηρή διατύπωση, κάνοντας λόγο για μια κατάσταση που αποκτά χαρακτηριστικά «ουσιαστικής κατάργησης του αυτοδιοίκητου».
Η ΕνΔΕ υπογράμμισε ακόμη ότι η νέα παράταση επηρεάζει ιδιαίτερα τους πρώην ειρηνοδίκες, οι οποίοι μετά την ενοποίηση έχουν ενταχθεί στα Πρωτοδικεία, χωρίς όμως να έχουν ακόμη τη δυνατότητα να συμμετάσχουν στις αρχαιρεσίες για την επιλογή των διοικήσεων των δικαστηρίων στα οποία πλέον υπηρετούν.
Από την ανακοίνωση στον νόμο
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ακριβώς επειδή επιτρέπει σήμερα να συγκριθούν δύο κείμενα: η ανακοίνωση της ΕνΔΕ πριν από την ψήφιση και η τελική διάταξη του άρθρου 37 μετά την ψήφιση.
Η Ένωση είχε ζητήσει να μην προχωρήσει η νέα παράταση και είχε καλέσει το Υπουργείο Δικαιοσύνης να δεσμευθεί ότι δεν θα υπάρξουν άλλες αντίστοιχες παρεμβάσεις.
Ο νομοθέτης, ωστόσο, επέλεξε τελικά να διατηρήσει τη ρύθμιση.
Έτσι, το άρθρο 37 δεν περιορίστηκε στην καθιέρωση της τριετούς θητείας για το μέλλον. Παρέτεινε ταυτόχρονα τις υφιστάμενες θητείες μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2027, παρά τις αντιδράσεις που είχαν ήδη διατυπωθεί.
Και το στοιχείο που προσδίδει ιδιαίτερη θεσμική διάσταση στην υπόθεση παραμένει η διαδικασία με την οποία εισήχθη η αλλαγή: μια ρύθμιση που επηρεάζει άμεσα τις εκλογές των διοικήσεων των δικαστηρίων δεν περιλαμβανόταν, σύμφωνα με την ΕνΔΕ, στο σχέδιο που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, αλλά προστέθηκε μετά την ολοκλήρωσή της και τελικά έγινε νόμος του κράτους.
Η ίδια η Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης επιχειρεί να δικαιολογήσει [σελ.135] την παράταση των υφιστάμενων διοικήσεων έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027, με την ανάγκη για «διοικητική συνέχεια και σταθερότητα» και για «αποφυγή συχνών μεταβολών στις διοικήσεις» των δικαστηρίων και των εισαγγελιών, σημειώνοντας:
“Στόχος της ρύθμισης είναι η ενίσχυση της διοικητικής συνέχειας και της σταθερότητας στη λειτουργία των δικαστηρίων και των εισαγγελιών, καθώς και η αποφυγή συχνών μεταβολών στις διοικήσεις τους.”
Πρόκειται για μια αιτιολογία που προκαλεί εύλογα εντύπωση, αν ληφθεί υπόψη ότι αφορά αιρετές διοικήσεις δικαστηρίων σε κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2026: η περιοδική εκλογική ανανέωση εμφανίζεται εδώ όχι ως θεσμική εγγύηση του αυτοδιοίκητου, αλλά ως «συχνή μεταβολή» από την οποία πρέπει να προστατευθεί η διοικητική σταθερότητα. Ακόμη περισσότερο όταν ο ίδιος ο νομοθέτης έχει ήδη επιλέξει, για το μέλλον, την τριετή θητεία, χωρίς να εξηγεί ειδικά γιατί η νέα αυτή διάρκεια δεν μπορούσε να εφαρμοστεί μετά από κανονικές εκλογές το 2026.
