Νέο πεδίο δικαστικής ευθύνης διαμορφώνεται στις Ηνωμένες Πολιτείες για τις μεγαλύτερες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Meta, TikTok, Google και Snap βρίσκονται αντιμέτωπες με χιλιάδες αγωγές, με τις οποίες υποστηρίζεται ότι σχεδίασαν τις υπηρεσίες τους με τρόπο που προκαλεί εξάρτηση στους ανήλικους χρήστες και επιβαρύνει την ψυχική τους υγεία.
Το 9ο Ομοσπονδιακό Εφετείο των ΗΠΑ, με έδρα το Σαν Φρανσίσκο, απέρριψε ως πρόωρη την άμεση έφεση της Meta και της TikTok κατά προηγούμενων δικαστικών αποφάσεων. Ως αποτέλεσμα, συνεχίζεται η εκδίκαση περισσότερων από 3.000 αγωγών που έχουν συγκεντρωθεί ενώπιον ομοσπονδιακού δικαστηρίου στην Καλιφόρνια.
Οι εταιρείες είχαν επικαλεστεί το άρθρο 230 του Communications Decency Act του 1996. Η διάταξη παρέχει στις διαδικτυακές πλατφόρμες προστασία έναντι αξιώσεων που στηρίζονται σε περιεχόμενο το οποίο δημοσιεύεται από τους χρήστες τους.
Το Εφετείο έκρινε, ωστόσο, ότι το άρθρο 230 συνιστά μέσο άμυνας έναντι της απόδοσης ευθύνης και όχι γενική ασυλία από την ίδια τη δικαστική διαδικασία. Επομένως, η επίκλησή του δεν δικαιολογούσε την άσκηση άμεσης έφεσης πριν από την οριστική εκδίκαση των υποθέσεων.
Η απόφαση δεν κρίνει ότι οι εταιρείες ευθύνονται για τις βλάβες που επικαλούνται οι ενάγοντες ούτε αποφαίνεται οριστικά ότι το άρθρο 230 δεν μπορεί να εφαρμοστεί. Επιτρέπει, όμως, στις υποθέσεις να προχωρήσουν και στις σχετικές ενστάσεις να εξεταστούν κατά την περαιτέρω δικαστική διαδικασία.
Η ευθύνη για τον σχεδιασμό των πλατφορμών
Το κεντρικό νομικό ζήτημα αφορά τη διάκριση ανάμεσα στο περιεχόμενο τρίτων και στον σχεδιασμό του ίδιου του ψηφιακού προϊόντος. Οι ενάγοντες δεν αποδίδουν στις εταιρείες ευθύνη μόνο για επιβλαβείς αναρτήσεις χρηστών. Υποστηρίζουν ότι λειτουργίες όπως οι συνεχείς ειδοποιήσεις, η αυτόματη αναπαραγωγή, η ατελείωτη κύλιση και τα εξατομικευμένα συστήματα προτάσεων σχεδιάστηκαν ώστε να παρατείνουν τη χρήση και να προκαλούν εξάρτηση.
Οι αγωγές έχουν κατατεθεί από Πολιτείες, δήμους, σχολικές περιφέρειες, γονείς και νέους χρήστες. Συνδέουν τον σχεδιασμό και τη λειτουργία των πλατφορμών με περιστατικά κατάθλιψης, άγχους, διαταραχών ύπνου και προβλημάτων που αφορούν την εικόνα του σώματος.
Το Εφετείο απέρριψε επίσης αίτημα της Meta να αναβληθεί η εκδίκαση αγωγής που έχουν ασκήσει γενικοί εισαγγελείς 29 Πολιτειών. Η εταιρεία κατηγορείται ότι συνέλεγε και χρησιμοποιούσε παράνομα δεδομένα παιδιών, διατηρούσε τους ανήλικους χρήστες διαρκώς συνδεδεμένους και παραπλανούσε το κοινό ως προς την ασφάλεια των υπηρεσιών της. Περισσότερα για την απόφαση του 9ου Εφετείου.
Η απόφαση-ορόσημο του Νέου Μεξικού
Λίγες ημέρες νωρίτερα, το Πρωτοδικείο της Πρώτης Δικαστικής Περιφέρειας του Νέου Μεξικό έκρινε ότι οι πλατφόρμες της Meta δημιουργούν «δημόσια όχληση» και συμβάλλουν σημαντικά στην κρίση ψυχικής υγείας των νέων στην Πολιτεία.
Το δικαστήριο διέταξε τη Meta να διαθέσει 567 εκατ. δολάρια για την αντιμετώπιση των σχετικών επιπτώσεων. Το ποσό προστίθεται στα 375 εκατ. δολάρια που είχαν επιβληθεί κατά την πρώτη φάση της υπόθεσης, όταν σώμα ενόρκων διαπίστωσε 75.000 παραβάσεις της νομοθεσίας του Νέου Μεξικό περί αθέμιτων εμπορικών πρακτικών. Η συνολική οικονομική επιβάρυνση ανέρχεται, επομένως, σε 942 εκατ. δολάρια.
Παράλληλα, επιβλήθηκαν για περίοδο πέντε ετών συγκεκριμένες αλλαγές στη λειτουργία του Facebook και του Instagram. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται περιορισμοί στη χρήση από ανηλίκους και στις ειδοποιήσεις, αυστηρότεροι έλεγχοι στις επαφές ενηλίκων με παιδιά, βελτιωμένα μέτρα εντοπισμού χρηστών κάτω των 13 ετών και δικλίδες ασφαλείας για τις αλληλεπιδράσεις ανηλίκων με συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.
Το δικαστήριο δεν αποδέχθηκε, πάντως, όλα τα αιτήματα της Πολιτείας. Απέρριψε ορισμένες παρεμβάσεις στους αλγορίθμους, στην ατελείωτη κύλιση και στην αυτόματη αναπαραγωγή, λαμβάνοντας υπόψη ζητήματα ελευθερίας της έκφρασης, τεχνικής εφαρμογής και προστασίας από το άρθρο 230. Η Meta έχει δηλώσει ότι θα ασκήσει έφεση.
Η πλήρης δικαστική απόφαση είναι διαθέσιμη εδώ, ενώ η Γενική Εισαγγελία του Νέου Μεξικού δημοσίευσε αναλυτική παρουσίαση της απόφασης και των μέτρων.
Οι εξελίξεις δεν ανατρέπουν ακόμη οριστικά το καθεστώς προστασίας των διαδικτυακών πλατφορμών. Καταδεικνύουν, όμως, ότι το ενδιαφέρον της αμερικανικής Δικαιοσύνης μετατοπίζεται από το περιεχόμενο των χρηστών στις επιχειρηματικές επιλογές και στον σχεδιασμό των ψηφιακών προϊόντων. Εάν η προσέγγιση αυτή παγιωθεί, μπορεί να μεταβάλει ουσιαστικά τόσο τη νομική ευθύνη όσο και τον τρόπο λειτουργίας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
