Μία ακόμη σημαντική εξέλιξη στο ζήτημα της θρησκευτικής ελευθερίας στη Ρωσία σημειώθηκε με την απόφαση δικαστηρίου της Μόσχας να δημεύσει 123 ακίνητα που ανήκαν στους Μάρτυρες του Ιεχωβά και να τα μεταβιβάσει στο ρωσικό Δημόσιο. Η απόφαση εντάσσεται στη μακροχρόνια εκστρατεία των ρωσικών αρχών κατά της συγκεκριμένης θρησκευτικής οργάνωσης, η οποία από το 2017 έχει χαρακτηριστεί ως «εξτρεμιστική» και έχει τεθεί εκτός νόμου στη Ρωσία.
Σύμφωνα με τη δικαστική απόφαση, τα περιουσιακά στοιχεία ήταν καταχωρισμένα στο όνομα της σουηδικής νομικής οντότητας των Μαρτύρων του Ιεχωβά και περιλαμβάνουν 63 οικιστικά και επαγγελματικά κτίρια, συνολικής επιφάνειας άνω των 11.000 τετραγωνικών μέτρων, καθώς και 60 αγροτεμάχια, συνολικής έκτασης περίπου 5,6 εκταρίων, σε διάφορες περιοχές της Ρωσίας. Με την απόφαση, όλα τα ακίνητα περιέρχονται πλέον στην κυριότητα του ρωσικού κράτους.
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί συνέχεια της απόφασης του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ρωσίας το 2017, με την οποία οι Μάρτυρες του Ιεχωβά χαρακτηρίστηκαν «εξτρεμιστική οργάνωση». Έκτοτε, εκατοντάδες μέλη της κοινότητας έχουν διωχθεί ποινικά, πολλοί έχουν καταδικαστεί σε πολυετείς ποινές φυλάκισης και δεκάδες χώροι λατρείας έχουν κατασχεθεί ή κλείσει.
Η συγκεκριμένη απόφαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες μαζικές δημεύσεις περιουσίας θρησκευτικής κοινότητας στη σύγχρονη Ρωσία. Η εισαγγελία υποστήριξε ότι τα ακίνητα αποτελούσαν περιουσιακά στοιχεία μιας απαγορευμένης εξτρεμιστικής οργάνωσης και, ως εκ τούτου, μπορούσαν να περιέλθουν στο Δημόσιο σύμφωνα με την ισχύουσα αντιεξτρεμιστική νομοθεσία. Το δικαστήριο υιοθέτησε πλήρως τη θέση αυτή.
Από την άλλη πλευρά, διεθνείς οργανισμοί και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων υποστηρίζουν ότι οι Μάρτυρες του Ιεχωβά δεν έχουν εμπλακεί σε πράξεις βίας και ότι οι διώξεις βασίζονται αποκλειστικά στη θρησκευτική τους δραστηριότητα. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) έκρινε το 2022 ότι η απαγόρευση της οργάνωσης στη Ρωσία παραβίαζε την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, διαπιστώνοντας παραβιάσεις της ελευθερίας της θρησκείας, της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι και του δικαιώματος στην περιουσία. Ωστόσο, μετά την αποχώρηση της Ρωσίας από το Συμβούλιο της Ευρώπης, οι αποφάσεις του ΕΔΔΑ δεν εκτελούνται πλέον από τις ρωσικές αρχές.
Από νομικής πλευράς, η υπόθεση αναδεικνύει τη σύγκρουση μεταξύ της εθνικής νομοθεσίας περί καταπολέμησης του εξτρεμισμού και των διεθνών υποχρεώσεων προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Ειδικότερα, τίθεται το ερώτημα κατά πόσο η δήμευση περιουσίας θρησκευτικής κοινότητας μπορεί να θεωρηθεί συμβατή με τις αρχές της αναλογικότητας και της προστασίας της θρησκευτικής ελευθερίας όταν δεν συνδέεται με αποδεδειγμένη βίαιη ή εγκληματική δράση.
Η απόφαση της Μόσχας αναμένεται να προκαλέσει νέες διεθνείς αντιδράσεις και να αποτελέσει ακόμη ένα σημείο αναφοράς στη συνεχιζόμενη συζήτηση για την προστασία των θρησκευτικών μειονοτήτων, τα όρια της κρατικής παρέμβασης και τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων στη Ρωσική Ομοσπονδία.
