Μια νέα μορφή χρήσης των τραπεζικών καταθέσεων κερδίζει έδαφος στην Ευρώπη. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (EBA), το 26% των πιστωτικών ιδρυμάτων που συμμετείχαν σε έρευνά της αναμένει να αναπτύξει καταθέσεις σε μορφή token μέσα στα επόμενα τρία χρόνια. Το αντίστοιχο ποσοστό το 2024 ήταν 16%. Τα στοιχεία αποτυπώνουν σχεδιασμούς των τραπεζών και όχι προϊόντα που έχουν ήδη τεθεί γενικά στη διάθεση των καταθετών.
Τι είναι, όμως, μια tokenised deposit; Πρόκειται για την απαίτηση που έχει ο καταθέτης έναντι της τράπεζάς του, η οποία καταγράφεται ή αναπαρίσταται σε ψηφιακή υποδομή, όπως ένα κατανεμημένο καθολικό (DLT). Με απλά λόγια, αλλάζει ο τεχνολογικός τρόπος με τον οποίο μπορεί να καταγραφεί και να μεταφερθεί η απαίτηση. Η EBA επισημαίνει ότι αυτή η αλλαγή δεν μετατρέπει από μόνη της την κατάθεση σε κρυπτονόμισμα ούτε μεταβάλλει τον βασικό νομικό χαρακτήρα της.
Το ενδιαφέρον των τραπεζών στρέφεται κυρίως σε συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων και χρηματοπιστωτικών φορέων. Ενδεικτικές χρήσεις είναι ο διακανονισμός συναλλαγών με ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, οι διασυνοριακές πληρωμές, η διαχείριση εταιρικών διαθεσίμων και η χρηματοδότηση του εμπορίου. Η τεχνολογία μπορεί να επιτρέψει αυτοματοποίηση ορισμένων σταδίων και καλύτερο συντονισμό μεταξύ της μεταβίβασης ενός περιουσιακού στοιχείου και της αντίστοιχης πληρωμής. Οι δυνατότητες αυτές εξακολουθούν να εξετάζονται ως προς την πρακτική εφαρμογή και τους κινδύνους τους.
Οι καταθέσεις σε μορφή token διαφέρουν ουσιωδώς από το ψηφιακό ευρώ. Στην πρώτη περίπτωση, ο καταθέτης έχει απαίτηση κατά εμπορικής τράπεζας. Το σχεδιαζόμενο ψηφιακό ευρώ, αντίθετα, θα αποτελεί χρήμα κεντρικής τράπεζας διαθέσιμο στο κοινό. Τα δύο εγχειρήματα εξελίσσονται παράλληλα· το ψηφιακό ευρώ δεν έχει ακόμη τεθεί σε κυκλοφορία και η ενδεχόμενη έκδοσή του εξαρτάται από την ολοκλήρωση της σχετικής ευρωπαϊκής νομοθετικής διαδικασίας.
Η διάκριση έχει και κανονιστική σημασία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι οι καταθέσεις σε μορφή token παραμένουν, κατ’ αρχήν, στο πεδίο της υφιστάμενης τραπεζικής νομοθεσίας και δεν υπάγονται στον κανονισμό MiCA αποκλειστικά λόγω της τεχνολογίας που χρησιμοποιούν. Η EBA, πάντως, επισημαίνει την ανάγκη για συνεπή ταξινόμηση των διαφορετικών προϊόντων, καθώς η ονομασία «token» δεν αρκεί για να καθορίσει τα δικαιώματα του κατόχου ή το εφαρμοστέο πλαίσιο.
Για τις τράπεζες, το ζητούμενο είναι να αξιοποιήσουν νέες υποδομές συναλλαγών διατηρώντας τον ρόλο των καταθέσεων στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Για τους πελάτες, το ουσιαστικό ερώτημα θα είναι πιο συγκεκριμένο: ποιος οφείλει τα χρήματα, πώς πραγματοποιείται η πληρωμή και ποιοι κανόνες προστατεύουν την απαίτησή τους. Αυτά θα κρίνουν την αξία κάθε νέας υπηρεσίας, πέρα από την τεχνολογία στην οποία βασίζεται.
