Προϋπόθεση είναι ότι ο ιστότοπος εφαρμόζει αποτελεσματικά τεχνολογικά μέτρα γεωγραφικού αποκλεισμού, ώστε να αποτρέπεται η πρόσβαση χρηστών από κράτη μέλη στα οποία το έργο εξακολουθεί να προστατεύεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας.
Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής της Ολλανδίας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Άννα Φρανκ, Γερμανοεβραία έφηβη που ζούσε με την οικογένειά της στο Άμστερνταμ, κατέγραψε μεταξύ των ετών 1942 και 1944 τις εμπειρίες της στο προσωπικό της ημερολόγιο, το οποίο αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μαρτυρίες για το Ολοκαύτωμα.
Ο πατέρας της, Ότο Φρανκ, μοναδικός επιζών της οικογένειας, δημοσίευσε το ημερολόγιο το 1947 και το 1963 ίδρυσε το Ίδρυμα Anne Frank Fonds, με σκοπό τη διατήρηση και προώθηση της κοινωνικής, εκπαιδευτικής και πολιτιστικής παρακαταθήκης της κόρης του.
Μετά τον θάνατο του Ότο Φρανκ, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας επί των έργων της Άννας Φρανκ περιήλθαν στο Ίδρυμα Anne Frank Fonds. Στην Ολλανδία, μέρος των έργων αυτών προστατεύεται έως το 2037. Αντίθετα, σε πολλά άλλα κράτη, μεταξύ των οποίων και το Βέλγιο, η διάρκεια προστασίας έχει λήξει και τα έργα έχουν περιέλθει στο δημόσιο κτήμα.
Το Ίδρυμα Anne Frank Stichting, που ιδρύθηκε το 1957 και διαχειρίζεται, μεταξύ άλλων, το Σπίτι της Άννας Φρανκ στο Άμστερνταμ, έχει ως αποστολή τη διατήρηση της μνήμης και τη διάδοση των αξιών που αποτυπώνονται στο Ημερολόγιο της Άννας Φρανκ.
Τον Σεπτέμβριο του 2021, με πρωτοβουλία του Ιδρύματος και άλλων φορέων, δημοσιεύθηκε στο διαδίκτυο, δωρεάν και στην ολλανδική γλώσσα, επιστημονική έκδοση των χειρογράφων της Άννας Φρανκ. Η πρόσβαση στον συγκεκριμένο ιστότοπο περιοριζόταν μέσω συστήματος γεωγραφικού αποκλεισμού (geo-blocking), ώστε να αποκλείεται η πρόσβαση από χώρες στις οποίες τα χειρόγραφα εξακολουθούσαν να προστατεύονται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας.
Το 2021 το Anne Frank Fonds προσέφυγε στη δικαιοσύνη, ζητώντας να απαγορευθεί η συγκεκριμένη διαδικτυακή δημοσίευση.
Το Ανώτατο Δικαστήριο της Ολλανδίας, ενώπιον του οποίου εκκρεμούσε η υπόθεση, υπέβαλε προδικαστικά ερωτήματα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ). Ειδικότερα, ζήτησε να διευκρινιστεί εάν η δημοσίευση αυτή συνιστά «παρουσίαση στο κοινό» κατά την έννοια του ενωσιακού δικαίου, όταν οι χρήστες από κράτη στα οποία το έργο προστατεύεται μπορούν να παρακάμψουν τον γεωγραφικό αποκλεισμό μέσω εικονικού ιδιωτικού δικτύου (VPN) ή άλλων παρόμοιων υπηρεσιών.
Η κρίση του Δικαστηρίου
Με την απόφασή του, το Δικαστήριο έκρινε ότι έργο το οποίο έχει περιέλθει στο δημόσιο κτήμα σε ορισμένα κράτη μέλη μπορεί να δημοσιεύεται δωρεάν σε διαδικτυακό τόπο, ακόμη και αν εξακολουθεί να προστατεύεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας σε άλλα κράτη μέλη.
Η δυνατότητα αυτή υφίσταται μόνον εφόσον ο διαχειριστής του ιστοτόπου εφαρμόζει αποτελεσματικά τεχνολογικά μέτρα γεωγραφικού αποκλεισμού, ώστε να αποτρέπεται η πρόσβαση χρηστών από τα κράτη μέλη στα οποία το έργο εξακολουθεί να προστατεύεται.
Το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, εφόσον το σύστημα geo-blocking ανταποκρίνεται στα σύγχρονα τεχνολογικά πρότυπα, θεωρείται αποτελεσματικό, ακόμη και αν είναι θεωρητικά δυνατό να παρακαμφθεί μέσω VPN ή παρόμοιων τεχνολογικών εργαλείων.
Η έννοια της «παρουσίασης στο κοινό»
Το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η έννοια της «παρουσίασης στο κοινό» προϋποθέτει τη συνδρομή δύο σωρευτικών στοιχείων:
- την ύπαρξη πράξης παρουσίασης του έργου και
- την απεύθυνση της παρουσίασης αυτής σε κοινό.
Όταν ένα έργο προστατεύεται μόνο σε ορισμένα κράτη μέλη, ενώ σε άλλα ανήκει ήδη στο δημόσιο κτήμα, όποιος το δημοσιεύει για πρώτη φορά δωρεάν στο διαδίκτυο οφείλει να διασφαλίζει ότι το έργο είναι προσβάσιμο μόνο στους χρήστες των κρατών όπου δεν υφίσταται πλέον προστασία.
Σε διαφορετική περίπτωση, παραβιάζεται το αποκλειστικό δικαίωμα του δημιουργού ή του δικαιούχου να επιτρέπει ή να απαγορεύει την παρουσίαση του έργου στο κοινό.
Για τον λόγο αυτό, ο διαχειριστής του ιστοτόπου υποχρεούται να λαμβάνει αποτελεσματικά τεχνολογικά μέτρα περιορισμού της πρόσβασης, με το Δικαστήριο να θεωρεί ότι το σύγχρονο geo-blocking αποτελεί τέτοιο μέτρο. Παρά το γεγονός ότι μπορεί να παρακαμφθεί μέσω VPN, εξακολουθεί να επιτυγχάνει τον επιδιωκόμενο σκοπό, δηλαδή να διατηρεί την ελεύθερη πρόσβαση στα κράτη όπου το έργο βρίσκεται στο δημόσιο κτήμα, προστατεύοντας παράλληλα τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στα κράτη όπου αυτά εξακολουθούν να ισχύουν.
Τέλος, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι, εάν αποδειχθεί ότι το geo-blocking δεν αποτελεί αποτελεσματικό τεχνολογικό μέτρο και, ως εκ τούτου, υπάρχει παράνομη παρουσίαση του έργου στο κοινό, την ευθύνη φέρει εκείνος που δημοσίευσε το έργο στον ιστότοπο και όχι ο πάροχος της υπηρεσίας VPN που χρησιμοποιήθηκε για την παράκαμψη του γεωγραφικού αποκλεισμού.
