Τις νέες αμερικανικές κυρώσεις κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου χαρακτήρισε «πρωτοφανείς» και «απαράδεκτες» η Νάβι Πίλαϊ, πρώην δικαστής του Δικαστηρίου και πρώην Ύπατη Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Μιλώντας μέσω βιντεοσύνδεσης σε εκδήλωση στο Κέντρο Νόμπελ Ειρήνης στο Όσλο, το Σάββατο 10 Οκτωβρίου, εξέφρασε την ανησυχία της για τη συνέχιση της λειτουργίας των διεθνών δικαστηρίων, με ιδιαίτερη αναφορά στο ΔΠΔ της Χάγης.
Η παρέμβασή της πραγματοποιήθηκε μία ημέρα μετά την ανακοίνωση της απονομής του Νόμπελ Ειρήνης 2026 στο πρόσωπό της. Η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ αναγνώρισε τις προσπάθειές της για την προώθηση της ειρήνης και του διεθνούς δικαίου, προσδίδοντας ιδιαίτερο βάρος στη δημόσια τοποθέτησή της υπέρ της διεθνούς δικαιοσύνης.
Οι αμερικανικές κυρώσεις εντάσσονται στην αντιπαράθεση της κυβέρνησης Τραμπ με το ΔΠΔ για τις έρευνές του που αφορούν τις Ηνωμένες Πολιτείες και συμμάχους τους, μεταξύ των οποίων το Ισραήλ. Η Ουάσινγκτον επικαλείται την προστασία της αμερικανικής κυριαρχίας, ενώ η πρόεδρος του Δικαστηρίου, Τομόκο Ακάνε, έχει δηλώσει ότι ο θεσμός θα συνεχίσει να εκπληρώνει την αποστολή του με ανεξαρτησία και αμεροληψία, βάσει του νόμου και των αποδεικτικών στοιχείων.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, για ορισμένες από τις τελευταίες κυρώσεις προβλέπεται εξάμηνη περίοδος χάριτος. Κατά το διάστημα αυτό, τα κράτη μέλη μπορούν να συνεχίσουν τις πληρωμές για τη λειτουργία του Δικαστηρίου. Η αμερικανική πλευρά παρουσιάζει τη μεταβατική περίοδο ως περιθώριο διαπραγμάτευσης για την αντιμετώπιση των ανησυχιών της.
Η αντιπαράθεση αναδεικνύει ένα ουσιαστικό ζήτημα για το κράτος δικαίου: πόσο ανεξάρτητα μπορεί να λειτουργεί ένας δικαστικός θεσμός όταν η άσκηση των αρμοδιοτήτων του προκαλεί οικονομική και πολιτική πίεση από ισχυρά κράτη. Οι επιπτώσεις τέτοιων μέτρων πρέπει να εξετάζονται και ως προς την πρακτική δυνατότητα διεξαγωγής ερευνών, διατήρησης των αναγκαίων υπηρεσιών και πρόσβασης των θυμάτων στη δικαιοσύνη.
Η τοποθέτηση της Πίλαϊ μεταφέρει τη συζήτηση στη θεσμική της διάσταση. Η διαφωνία με τις ενέργειες ενός διεθνούς δικαστηρίου και η άσκηση πίεσης που μπορεί να περιορίσει τη λειτουργία του θέτουν διαφορετικά ερωτήματα. Η εξέλιξη της αντιπαράθεσης θα δείξει κατά πόσο η διεθνής κοινότητα μπορεί να διασφαλίσει στην πράξη την ανεξαρτησία και τη συνέχεια της διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης.
