Μια νέα προσέγγιση στην οδική ασφάλεια εξετάζει η Ιταλία, επιχειρώντας να αντιμετωπίσει όχι μόνο την απόσπαση της προσοχής των οδηγών από τα κινητά τηλέφωνα, αλλά και την αντίστοιχη συμπεριφορά των πεζών. Το σχέδιο του νέου ιταλικού Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας προβλέπει την επιβολή προστίμου σε πεζούς που χρησιμοποιούν smartphone ή άλλες ηλεκτρονικές συσκευές κατά τη διάσχιση του δρόμου.
Χρειάζεται, πάντως, μία σημαντική διευκρίνιση: η ρύθμιση δεν αποτελεί ακόμη ισχύον δίκαιο. Το ιταλικό Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών έχει θέσει το νέο πλαίσιο σε διαδικασία διαβούλευσης και το κείμενο μπορεί να τροποποιηθεί πριν από την οριστική υιοθέτησή του.
Πρόστιμο για τον «αφηρημένο» πεζό
Σύμφωνα με το υπό επεξεργασία σχέδιο, απαγορεύεται η χρήση smartphone, tablet, φορητών υπολογιστών και αντίστοιχων συσκευών όταν ο πεζός διασχίζει τον δρόμο ή κινείται επί του οδοστρώματος. Η απαγόρευση δεν καταλαμβάνει την απλή χρήση κινητού κατά τη βάδιση στο πεζοδρόμιο.
Για την παραβίαση της προτεινόμενης απαγόρευσης προβλέπεται πρόστιμο 75 ευρώ. Το σχέδιο περιλαμβάνει πάντως εξαιρέσεις για περιπτώσεις επείγουσας ανάγκης, καθώς και για τη χρήση hands-free ή ακουστικού, υπό την προϋπόθεση ότι ο πεζός διατηρεί επαρκή δυνατότητα αντίληψης των ήχων του περιβάλλοντος.
Η μεταρρύθμιση, όμως, προχωρεί ένα βήμα περισσότερο. Πριν εισέλθει στο οδόστρωμα, ο πεζός θα πρέπει να βεβαιώνεται ότι τα προσεγγίζοντα οχήματα τον έχουν αντιληφθεί και πράγματι επιβραδύνουν ή σταματούν, ενώ κατά τη διάσχιση θα πρέπει να αποφεύγει αιφνίδιες και απρόβλεπτες κινήσεις.
Από το δικαίωμα προτεραιότητας στο καθήκον προσοχής
Η φιλοσοφία της ιταλικής πρότασης έχει ιδιαίτερο νομικό ενδιαφέρον.
Η προστασία του πεζού ως ευάλωτου χρήστη του δρόμου δεν καταργείται. Οι οδηγοί εξακολουθούν να έχουν αυξημένες υποχρεώσεις απέναντι στους πεζούς και η προτεραιότητα στις διαβάσεις διατηρείται.
Παράλληλα, όμως, αναγνωρίζεται εντονότερα ότι και ο πεζός έχει αυτοτελές καθήκον επιμέλειας.
Το κινητό αποκτά έτσι ιδιαίτερη νομική σημασία: η χρήση του κατά τη διάσχιση του δρόμου δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως απρόσεκτη καθημερινή συμπεριφορά, αλλά προτείνεται να αναχθεί σε αυτοτελή παράβαση του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας.
Τι προβλέπει ο ελληνικός ΚΟΚ
Στην Ελλάδα η κατάσταση είναι διαφορετική. Ο νέος Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας, ν. 5209/2025, περιλαμβάνει ειδικούς κανόνες για τους πεζούς στο άρθρο 42. Μεταξύ άλλων, οι πεζοί οφείλουν να χρησιμοποιούν τα πεζοδρόμια και, όταν πρόκειται να διασχίσουν το οδόστρωμα, να χρησιμοποιούν τις υπάρχουσες διαβάσεις και να συμμορφώνονται με τους φωτεινούς σηματοδότες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ότι, σε διάβαση χωρίς φωτεινή σηματοδότηση, ο Έλληνας νομοθέτης απαιτεί ήδη από τον πεζό, πριν κατέβει στο οδόστρωμα, να λαμβάνει υπόψη την απόσταση και την ταχύτητα των οχημάτων που πλησιάζουν. Όταν δεν υπάρχει διάβαση, πρέπει προηγουμένως να βεβαιώνεται ότι δεν θα παρεμποδίσει την κυκλοφορία. Οφείλει επίσης να διασχίζει το οδόστρωμα κάθετα, χωρίς αδικαιολόγητη βραδυπορία ή στάση.
Δεν έχει, όμως, θεσπιστεί αντίστοιχη ειδική απαγόρευση που να τιμωρεί αυτοτελώς τη χρήση smartphone από πεζό κατά τη διάσχιση του δρόμου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά είναι νομικά αδιάφορη.
Σε περίπτωση τροχαίου ατυχήματος, η πραγματική συμπεριφορά του πεζού μπορεί να αποτελέσει στοιχείο αξιολόγησης της ευθύνης. Το γεγονός, για παράδειγμα, ότι ένας πεζός εισήλθε στο οδόστρωμα χωρίς να παρακολουθεί την κυκλοφορία επειδή κοιτούσε την οθόνη του κινητού του μπορεί, ανάλογα πάντοτε με τις συγκεκριμένες περιστάσεις, να συνεκτιμηθεί κατά την εξέταση της αμέλειας και ενδεχόμενης συνυπαιτιότητάς του.
Μια διαφορετική αντίληψη για την οδική ασφάλεια
Η ιταλική πρωτοβουλία είναι ενδιαφέρουσα ακριβώς επειδή μεταφέρει τη συζήτηση από την αντιμετώπιση των συνεπειών ενός ατυχήματος στην πρόληψη της επικίνδυνης συμπεριφοράς.
Η χρήση του smartphone έχει ήδη δημιουργήσει ένα νέο πεδίο κινδύνου στην οδική κυκλοφορία. Μέχρι σήμερα η νομοθετική αντιμετώπισή του επικεντρωνόταν κυρίως στους οδηγούς. Η Ιταλία εξετάζει πλέον την επέκταση της ίδιας λογικής και στους πεζούς.
Εφόσον η συγκεκριμένη πρόταση ενσωματωθεί τελικά στον νέο ιταλικό ΚΟΚ, θα ενισχύσει μία ευρύτερη τάση: ο πεζός παραμένει ο ευάλωτος χρήστης του οδικού δικτύου και δικαιούται αυξημένη προστασία, χωρίς όμως η ιδιότητά του αυτή να τον απαλλάσσει από το δικό του καθήκον προσοχής.
Και αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο νομικό μήνυμα της υπό συζήτηση ιταλικής μεταρρύθμισης.
