Νέα διάσταση στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις δίνει η κατάθεση του Turkey Human Rights Promotion Act of 2026 στο Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών. Το νομοσχέδιο, που κατατέθηκε από τον Γερουσιαστή Edward Markey και τη Βουλευτή Dina Titus, προβλέπει ότι η χορήγηση στρατιωτικής βοήθειας και οι εξαγωγές αμυντικού υλικού προς την Τουρκία θα εξαρτώνται από συγκεκριμένες πιστοποιήσεις του Υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ σχετικά με την πρόοδο της χώρας στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου.
Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, πριν εγκριθούν νέες στρατιωτικές πωλήσεις ή προγράμματα χρηματοδότησης προς την Άγκυρα, ο Υπουργός Εξωτερικών θα πρέπει να πιστοποιεί ότι η τουρκική κυβέρνηση έχει επιτύχει ουσιαστική πρόοδο σε κρίσιμα ζητήματα, όπως η απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων, ο τερματισμός της καταχρηστικής εφαρμογής της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας, η προστασία της ελευθερίας του Τύπου και η συμμόρφωση με τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ). Το νομοσχέδιο προβλέπει εξαίρεση μόνο για περιπτώσεις στις οποίες ο Πρόεδρος των ΗΠΑ κρίνει ότι συντρέχουν επιτακτικοί λόγοι εθνικής ασφάλειας.
Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο έντονης συζήτησης στις Ηνωμένες Πολιτείες για τη στρατιωτική συνεργασία με την Τουρκία. Τους προηγούμενους μήνες, η κυβέρνηση Τραμπ προχώρησε στην κοινοποίηση προς το Κογκρέσο της πρόθεσής της να εγκρίνει σημαντικές εξαγωγές αμυντικού υλικού προς την Άγκυρα, παρά τις αντιδράσεις αρκετών βουλευτών και γερουσιαστών, οι οποίοι επικαλέστηκαν τόσο την κατοχή του ρωσικού συστήματος S-400 όσο και τις ανησυχίες για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα.
Από νομικής πλευράς, το νομοσχέδιο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς ενισχύει τη σύνδεση μεταξύ της εξωτερικής πολιτικής των Ηνωμένων Πολιτειών και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η αμερικανική νομοθεσία ήδη περιλαμβάνει μηχανισμούς, όπως οι Leahy Laws, που απαγορεύουν την παροχή στρατιωτικής βοήθειας σε μονάδες ξένων ενόπλων δυνάμεων όταν υπάρχουν αξιόπιστες πληροφορίες για σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το νέο σχέδιο νόμου επιχειρεί να επεκτείνει αυτή τη λογική, συνδέοντας συνολικά τις στρατιωτικές σχέσεις με την Τουρκία με την πρόοδο σε ζητήματα δημοκρατίας και κράτους δικαίου.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στην υποχρέωση συμμόρφωσης της Τουρκίας με τις αποφάσεις του ΕΔΔΑ, συμπεριλαμβανομένων υποθέσεων που αφορούν πολιτικά πρόσωπα, δημοσιογράφους και υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι συντάκτες του νομοσχεδίου υποστηρίζουν ότι η στρατηγική σημασία της Τουρκίας ως συμμάχου στο ΝΑΤΟ δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των διεθνών υποχρεώσεών της.
Η κατάθεση του νομοσχεδίου δεν σημαίνει ότι οι περιορισμοί τίθενται άμεσα σε ισχύ, καθώς θα πρέπει να ακολουθήσει η προβλεπόμενη κοινοβουλευτική διαδικασία στο Κογκρέσο. Ωστόσο, η πρωτοβουλία καταδεικνύει ότι σημαντική μερίδα του αμερικανικού νομοθετικού σώματος επιδιώκει να χρησιμοποιήσει τις εξαγωγές αμυντικού υλικού ως μέσο άσκησης πίεσης για την προώθηση του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Εφόσον τελικά υιοθετηθεί, το νομοσχέδιο θα μπορούσε να επηρεάσει ουσιαστικά το μέλλον της αμυντικής συνεργασίας ΗΠΑ–Τουρκίας, καθιστώντας τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων βασικό παράγοντα στις αποφάσεις για μελλοντικές στρατιωτικές πωλήσεις και προγράμματα αμυντικής συνεργασίας.
