Μία ιδιαίτερα σημαντική απόφαση για το μέλλον της καταπολέμησης της απάτης σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσε το Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενισχύοντας ουσιαστικά τις εξουσίες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO).
Το Δικαστήριο ακύρωσε την απόφαση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (European Court of Auditors), με την οποία είχε απορριφθεί αίτημα της EPPO να επιτραπεί σε υπαλλήλους του να καταθέσουν ως μάρτυρες στο πλαίσιο ποινικής έρευνας. Η υπόθεση είχε προκαλέσει έντονο θεσμικό προβληματισμό, καθώς έθετε το ερώτημα εάν ένα όργανο της Ένωσης μπορεί να επικαλείται την ανεξαρτησία του προκειμένου να περιορίζει τη δράση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
Η έρευνα της EPPO ξεκίνησε στα τέλη του 2022, έπειτα από πληροφορίες που διαβιβάστηκαν από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF), σχετικά με γεγονότα που ενδέχεται να συνιστούν αδικήματα εις βάρος του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για την πληρέστερη διερεύνηση της υπόθεσης, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ζήτησε την άρση της υπηρεσιακής υποχρέωσης εχεμύθειας ορισμένων υπαλλήλων του Ελεγκτικού Συνεδρίου, ώστε να εξεταστούν ως μάρτυρες.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο αρνήθηκε να δώσει την απαιτούμενη άδεια, θεωρώντας ότι η αποκάλυψη πληροφοριών που αποκτήθηκαν κατά την άσκηση των καθηκόντων των υπαλλήλων του θα μπορούσε να θίξει τα συμφέροντα της Ένωσης. Η EPPO προσέφυγε στη δικαιοσύνη, υποστηρίζοντας ότι η άρνηση αυτή εμπόδιζε ουσιαστικά την άσκηση των αρμοδιοτήτων της.
Με την απόφασή του, το Γενικό Δικαστήριο ξεκαθάρισε ότι η αρχή της ειλικρινούς συνεργασίας μεταξύ των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιβάλλει την παροχή συνδρομής στις έρευνες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Επισήμανε ότι η δυνατότητα άρνησης δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως μέσο αμφισβήτησης της σκοπιμότητας ή της αναγκαιότητας μιας ποινικής έρευνας που διεξάγεται από την EPPO. Αντίθετα, άρνηση μπορεί να δικαιολογηθεί μόνο όταν διακυβεύονται συμφέροντα «ιδιαίτερης σπουδαιότητας και ζωτικής σημασίας» για την Ευρωπαϊκή Ένωση, κάτι που δεν αποδείχθηκε στην προκειμένη περίπτωση.
Η Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας, Laura Kövesi, χαρακτήρισε την απόφαση «ορόσημο», τονίζοντας ότι οι κανόνες περί εχεμύθειας και ασυλιών υπάρχουν για να προστατεύουν την εύρυθμη λειτουργία των θεσμών και όχι για να παρεμποδίζουν την αποκάλυψη της αλήθειας.
Η σημασία της απόφασης υπερβαίνει τα όρια της συγκεκριμένης υπόθεσης. Στέλνει ένα σαφές μήνυμα προς όλα τα θεσμικά όργανα, οργανισμούς και υπηρεσίες της Ένωσης ότι η ανεξαρτησία τους δεν συνιστά «ασπίδα» έναντι ποινικών ερευνών. Παράλληλα, ενισχύει τη θεσμική θέση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει αναδειχθεί σε βασικό εργαλείο της Ένωσης για την αντιμετώπιση της διαφθοράς, της απάτης με ευρωπαϊκά κονδύλια και των εγκλημάτων που θίγουν τον ενωσιακό προϋπολογισμό.
Σε μία περίοδο όπου η λογοδοσία και η διαφάνεια αποτελούν κεντρικά ζητήματα για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση, η απόφαση αυτή επιβεβαιώνει ότι κανένας θεσμός δεν βρίσκεται υπεράνω του δικαστικού ελέγχου και ότι η προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί κοινή ευθύνη όλων των ευρωπαϊκών οργάνων.
