Στις κάλπες προσέρχονται σήμερα οι Ελβετοί πολίτες για την ομοσπονδιακή λαϊκή πρωτοβουλία «Διαφύλαξη της ελβετικής ουδετερότητας» (Neutrality Initiative), η οποία επιδιώκει να ενσωματώσει στο Σύνταγμα μια σαφώς αυστηρότερη εκδοχή της αρχής της ουδετερότητας.
Η ουδετερότητα της Ελβετίας κατοχυρώνεται στο ομοσπονδιακό συνταγματικό πλαίσιο ήδη από το 1848 και είναι διεθνώς αναγνωρισμένη. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόζεται αφήνει σήμερα στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση σημαντικό περιθώριο προσαρμογής της εξωτερικής πολιτικής στις εκάστοτε διεθνείς συνθήκες.
Τι προβλέπει η πρωτοβουλία
Η πρόταση που τίθεται σε δημοψήφισμα προβλέπει ότι η ελβετική ουδετερότητα θα χαρακτηρίζεται ρητά ως «μόνιμη και ένοπλη».
Παράλληλα, η Ελβετία δεν θα μπορεί να εντάσσεται ούτε να συνεργάζεται με στρατιωτικές ή αμυντικές συμμαχίες, εκτός εάν δεχθεί στρατιωτική επίθεση ή βρίσκεται αντιμέτωπη με προετοιμαζόμενη επίθεση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη σχετικά με τις διεθνείς κυρώσεις. Εφόσον εγκριθεί η πρωτοβουλία, η Ελβετία δεν θα μπορεί κατ’ αρχήν να επιβάλλει κυρώσεις σε εμπόλεμα κράτη. Εξαίρεση προβλέπεται για τις κυρώσεις που αποφασίζονται από τον ΟΗΕ, καθώς και για μέτρα που αποσκοπούν στην αποτροπή της καταστρατήγησης κυρώσεων.
Η Ουκρανία στο επίκεντρο της συζήτησης
Το ζήτημα απέκτησε ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η ελβετική κυβέρνηση αποφάσισε το 2022 να υιοθετήσει μεγάλο μέρος των κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της Ρωσίας, ενώ τα τελευταία χρόνια έχει αναπτύξει και στενότερη συνεργασία με το ΝΑΤΟ σε τομείς όπως η εκπαίδευση.
Οι υποστηρικτές της πρωτοβουλίας θεωρούν ότι τέτοιες κινήσεις απομακρύνουν σταδιακά τη χώρα από την παραδοσιακή της ουδετερότητα. Η πρωτοβουλία υποστηρίζεται, μεταξύ άλλων, από το Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα (SVP).
Αντίθετη η κυβέρνηση και το Κοινοβούλιο
Τόσο το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο όσο και το ελβετικό Κοινοβούλιο έχουν ταχθεί κατά της πρωτοβουλίας.
Η θέση τους είναι ότι η υφιστάμενη μορφή της ουδετερότητας παρέχει στην Ελβετία την αναγκαία ευελιξία για να προστατεύει τα συμφέροντα και την ασφάλειά της σε ένα μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον. Η κυβέρνηση υποστηρίζει επίσης ότι η αυστηρή συνταγματική διατύπωση θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά τη δυνατότητα της χώρας να αντιδρά σε σοβαρές παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου.
Ο υπουργός Εξωτερικών Ignazio Cassis έχει υπογραμμίσει ότι το ερώτημα του δημοψηφίσματος δεν είναι εάν η Ελβετία θα παραμείνει ουδέτερη, αλλά με ποιον τρόπο θα εφαρμόζει την ουδετερότητά της στο μέλλον.
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις πριν από την ψηφοφορία κατέγραφαν πλειοψηφία κατά της πρωτοβουλίας, με έρευνα να εμφανίζει περίπου το 68% των ερωτηθέντων να προσανατολίζεται στην απόρριψή της και το 31% στην αποδοχή της. Πρόκειται, πάντως, για προεκλογική μέτρηση και όχι για αποτέλεσμα της σημερινής ψηφοφορίας.
Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος έχει ευρύτερο ευρωπαϊκό ενδιαφέρον, καθώς θα καθορίσει εάν η Ελβετία θα διατηρήσει την ευέλικτη εφαρμογή της ουδετερότητας που ακολουθεί μέχρι σήμερα ή εάν θα θέσει αυστηρότερα συνταγματικά όρια στην εξωτερική πολιτική της, ιδίως ως προς τις κυρώσεις και τη διεθνή αμυντική συνεργασία.
