Σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα έστειλε η ευρωπαία επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος, επισημαίνοντας ότι οι πρόσφατες εξελίξεις στην προστασία των δικαιωμάτων απομακρύνουν την Τουρκία από τον στόχο της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Κατά την επίσκεψή της στην Αδριανούπολη, η επίτροπος αναφέρθηκε ειδικά στην ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, στα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+ και στη δημοκρατία. Προανήγγειλε ότι οι ανησυχίες αυτές θα αποτυπωθούν στην έκθεση για τη διεύρυνση που αναμένεται στις 28 Οκτωβρίου.
Οι δηλώσεις πραγματοποιούνται σε περίοδο εντεινόμενων περιορισμών. Σύμφωνα με το δημοσίευμα της Ναυτεμπορικής, στο πλαίσιο της εκστρατείας «Η οικογένειά μου είναι ασφαλής» έχουν σημειωθεί συλλήψεις και αποκλεισμοί λογαριασμών ακτιβιστών στα κοινωνικά δίκτυα. Το ίδιο δημοσίευμα αναφέρεται σε συλλήψεις δημοσιογράφων και δημάρχων της αντιπολίτευσης.
Το Reuters καταγράφει επίσης δικαστική απόφαση αποκλεισμού της πρόσβασης στον ανεξάρτητο ενημερωτικό ιστότοπο T24 και στους λογαριασμούς του στα κοινωνικά δίκτυα, έπειτα από ισχυρισμούς των αρχών ότι δημοσιεύματά του συνιστούσαν «ΛΟΑΤ προπαγάνδα».
Τα δικαιώματα αποτελούν προϋπόθεση ένταξης
Η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων έχει συγκεκριμένη θεσμική θέση στη διαδικασία διεύρυνσης. Τα κριτήρια της Κοπεγχάγης απαιτούν σταθερούς θεσμούς που εγγυώνται τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον σεβασμό και την προστασία των μειονοτήτων. Πρόκειται για ουσιαστικές προϋποθέσεις που οφείλει να πληροί κάθε υποψήφιο κράτος.
Υπό αυτό το πρίσμα, οι περιορισμοί στην ενημέρωση και στην έκφραση επηρεάζουν άμεσα την αξιολόγηση της ενταξιακής ετοιμότητας. Η δυνατότητα των δημοσιογράφων να ελέγχουν την εξουσία, της αντιπολίτευσης να δρα ελεύθερα και των πολιτών να ασκούν τα δικαιώματά τους χωρίς διακρίσεις συνδέεται με τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών.
Η Τουρκία αναγνωρίστηκε ως υποψήφια χώρα το 1999 και οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις άρχισαν το 2005. Το 2018, το Συμβούλιο διαπίστωσε ότι είχαν ουσιαστικά περιέλθει σε αδιέξοδο, λόγω της συνεχιζόμενης οπισθοδρόμησης, ιδίως στη δημοκρατία, στα θεμελιώδη δικαιώματα και στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.
Οι πρόσφατες δηλώσεις της Κος εντάσσονται επομένως σε μια μακροχρόνια θεσμική αξιολόγηση. Δεν συνιστούν, από μόνες τους, νέα απόφαση τερματισμού της ενταξιακής διαδικασίας.
Συνεργασία με θεσμικές προϋποθέσεις
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να επιδιώκει συνεργασία με την Τουρκία. Η Κος αναγνώρισε την αυξημένη στρατηγική σημασία της χώρας και αναφέρθηκε στις εργασίες για στοχευμένη επικαιροποίηση της τελωνειακής ένωσης και για τις δημόσιες συμβάσεις.
Η παράλληλη αυτή πορεία αναδεικνύει τη δυσκολία της ευρωπαϊκής πολιτικής: η οικονομική και γεωπολιτική συνεργασία μπορεί να συνεχίζεται, ενώ η προοπτική ένταξης παραμένει δεσμευμένη από απαιτήσεις δημοκρατικής συμμόρφωσης.
Η έκθεση της 28ης Οκτωβρίου αναμένεται να δώσει σαφέστερη εικόνα της αξιολόγησης της Επιτροπής. Για την Άγκυρα, όμως, το βασικό μήνυμα έχει ήδη διατυπωθεί: η προσέγγιση με την Ένωση απαιτεί έμπρακτη προστασία των ελευθεριών και αξιόπιστους δημοκρατικούς θεσμούς.
Η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας θα κριθεί και από την καθημερινή δυνατότητα των πολιτών της να ενημερώνονται, να εκφράζονται και να συμμετέχουν στη δημόσια ζωή με ασφάλεια και ισότητα.
