Νέα, ιδιαίτερα σημαντική απόφαση κατά της Τουρκίας εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στην υπόθεση του Οσμάν Καβαλά. Το Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης έκρινε ότι η Τουρκία παραβίασε σειρά διατάξεων της ΕΣΔΑ και ζήτησε την άμεση απελευθέρωσή του και την εξάλειψη των συνεπειών της καταδίκης του. Η υπόθεση εξελίσσεται πλέον σε μείζονα δοκιμασία για την ίδια τη δεσμευτικότητα των αποφάσεων του ΕΔΔΑ.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου επανήλθε στις 25 Αυγούστου 2026 στην πολύχρονη υπόθεση του επιχειρηματία και υπερασπιστή ανθρωπίνων δικαιωμάτων Οσμάν Καβαλά, ο οποίος παραμένει φυλακισμένος στην Τουρκία από το 2017.
Στην υπόθεση Kavala v. Türkiye (no. 2), προσφυγή αρ. 2170/24, το Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης έκρινε ότι υπήρξαν πολλαπλές παραβιάσεις της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και ότι η Τουρκία οφείλει να απελευθερώσει τον Καβαλά και να εξαλείψει τις συνέπειες της καταδίκης του.
Μια υπόθεση που ξεκίνησε το 2017
Ο Καβαλά συνελήφθη τον Οκτώβριο του 2017 και κατηγορήθηκε, μεταξύ άλλων, για συμμετοχή σε προσπάθειες ανατροπής της κυβέρνησης σε σχέση με τις διαδηλώσεις στο πάρκο Γκεζί το 2013.
Ήδη από το 2019, το ΕΔΔΑ είχε κρίνει ότι η κράτησή του δεν στηριζόταν σε επαρκή στοιχεία και ότι οι τουρκικές αρχές είχαν επιδιώξει έναν απώτερο σκοπό: να τον φιμώσουν ως υπερασπιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το Δικαστήριο είχε τότε ζητήσει την άμεση απελευθέρωσή του.
Η Τουρκία, όμως, δεν συμμορφώθηκε.
Ακολούθησε μια εξαιρετικά σπάνια διαδικασία στο πλαίσιο του άρθρου 46 §4 της ΕΣΔΑ. Η Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης παρέπεμψε εκ νέου την υπόθεση στο ΕΔΔΑ, ζητώντας να κριθεί εάν η Τουρκία είχε παραβιάσει την υποχρέωσή της να εκτελέσει την πρώτη απόφαση.
Το 2022 το Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης απάντησε καταφατικά: η Τουρκία είχε παραβιάσει το άρθρο 46 §1 της Σύμβασης. Η διαδικασία του άρθρου 46 §4 έχει χρησιμοποιηθεί μόλις δύο φορές στην ιστορία του συστήματος της ΕΣΔΑ, γεγονός που καταδεικνύει τον εξαιρετικό χαρακτήρα της υπόθεσης.
Τι σημαίνει η νέα απόφαση
Η σημερινή απόφαση αποκτά επομένως πολύ μεγαλύτερη σημασία από μία ακόμη δικαίωση του Καβαλά.
Σύμφωνα με το άρθρο 46 §1 ΕΣΔΑ, τα συμβαλλόμενα κράτη αναλαμβάνουν την υποχρέωση να συμμορφώνονται προς τις οριστικές αποφάσεις του ΕΔΔΑ στις υποθέσεις στις οποίες είναι διάδικοι. Την εκτέλεση εποπτεύει η Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Η υπόθεση Καβαλά δημιουργεί έτσι ένα εξαιρετικά σοβαρό θεσμικό ερώτημα: τι συμβαίνει όταν ένα κράτος-μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης εξακολουθεί να μην εφαρμόζει μία δεσμευτική απόφαση ακόμη και μετά την ενεργοποίηση της ειδικής διαδικασίας παράβασης;
Η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης είχε ήδη χαρακτηρίσει πρωτοφανή την επίμονη άρνηση κράτους να εκτελέσει απόφαση του ΕΔΔΑ μετά ακόμη και από διαπίστωση παράβασης βάσει του άρθρου 46 §4.
Η σημασία της υπόθεσης υπερβαίνει πλέον τον ίδιο τον προσφεύγοντα. Ο Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης είχε επισημάνει ενώπιον του Τμήματος Ευρείας Σύνθεσης ότι η υπόθεση συνδέεται με ευρύτερες, διαρθρωτικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία.
Το ζήτημα επομένως αφορά πλέον την αποτελεσματικότητα ολόκληρου του ευρωπαϊκού συστήματος προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Διότι η ισχύς του ΕΔΔΑ δεν εξαρτάται μόνο από τις αποφάσεις που εκδίδει στο Στρασβούργο. Εξαρτάται τελικά από το εάν τα κράτη που έχουν δεσμευθεί από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση αποδέχονται ότι οι αποφάσεις αυτές πρέπει πράγματι να εκτελούνται.
