Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε ότι η ουγγρική νομοθεσία, η οποία υποχρέωνε τις μεγάλες αλυσίδες λιανικής πώλησης τροφίμων να εφαρμόζουν συγκεκριμένες εκπτώσεις και να διατηρούν ελάχιστα αποθέματα ορισμένων προϊόντων, αντίκειται στο ενωσιακό δίκαιο.
Η υπόθεση συνδέεται με τα μέτρα που υιοθέτησε η Ουγγαρία τον Μάιο του 2023, εν μέσω των πληθωριστικών πιέσεων που ακολούθησαν τον πόλεμο στην Ουκρανία. Στόχος της κυβέρνησης ήταν η συγκράτηση των τιμών των βασικών ειδών διατροφής και η προστασία των καταναλωτών.
Σύμφωνα με το καθεστώς αυτό, οι επιχειρήσεις λιανικής πώλησης τροφίμων με ετήσιο κύκλο εργασιών άνω συγκεκριμένου ορίου υποχρεώνονταν να διαθέτουν ορισμένες κατηγορίες προϊόντων σε τιμή τουλάχιστον 15% χαμηλότερη από τη χαμηλότερη τιμή που είχαν εφαρμόσει κατά τις προηγούμενες 30 ημέρες. Παράλληλα, όφειλαν να διατηρούν συγκεκριμένες ελάχιστες ποσότητες των προϊόντων αυτών στα καταστήματά τους. Η μη συμμόρφωση μπορούσε να επιφέρει την επιβολή διοικητικών προστίμων.
Η διαφορά προέκυψε όταν οι ουγγρικές αρχές επέβαλαν πρόστιμο στην Penny Market, μέλος του γερμανικού ομίλου REWE, επειδή κατά τη διάρκεια ελέγχου δεν υπήρχαν διαθέσιμα προς πώληση δύο προϊόντα που υπάγονταν στο υποχρεωτικό καθεστώς εκπτώσεων. Η εταιρεία υποστήριξε ότι η έλλειψη οφειλόταν σε καθυστέρηση παραδόσεων και ότι υπήρχε διαθέσιμο υποκατάστατο προϊόν. Κατόπιν προσφυγής της εταιρείας, το αρμόδιο ουγγρικό δικαστήριο υπέβαλε προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ζητώντας να διευκρινιστεί εάν η σχετική νομοθεσία συμβιβάζεται με τους κανόνες της εσωτερικής αγοράς, την ελευθερία εγκατάστασης, την ελευθερία παροχής υπηρεσιών, τον Κανονισμό για την Κοινή Οργάνωση των Αγορών και την Οδηγία για τις Υπηρεσίες στην Εσωτερική Αγορά.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι το ουγγρικό σύστημα παραβιάζει τόσο τον Κανονισμό για την Κοινή Οργάνωση των Αγορών όσο και την Οδηγία για τις Υπηρεσίες στην Εσωτερική Αγορά.
Κατά την απόφαση, η υποχρέωση πώλησης συγκεκριμένων προϊόντων σε προκαθορισμένη μειωμένη τιμή και σε καθορισμένες ελάχιστες ποσότητες παρεμποδίζει τους λιανοπωλητές να διαμορφώνουν ελεύθερα την εμπορική τους πολιτική. Οι επιχειρήσεις δεν μπορούν πλέον να καθορίζουν τις τιμές και τις ποσότητες των προϊόντων τους με βάση τα δικά τους οικονομικά κριτήρια, γεγονός που υπονομεύει τον ελεύθερο ανταγωνισμό, ο οποίος αποτελεί βασικό στοιχείο της κοινής οργάνωσης των γεωργικών αγορών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αξιολόγηση του επιχειρήματος της ουγγρικής κυβέρνησης ότι τα μέτρα ήταν αναγκαία για την αντιμετώπιση του πληθωρισμού και την προστασία των οικονομικά ασθενέστερων καταναλωτών. Το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι οι στόχοι αυτοί είναι θεμιτοί, πλην όμως έκρινε ότι τα μέτρα δεν πληρούσαν την αρχή της αναλογικότητας.
Ειδικότερα, επισήμανε ότι οι υποχρεώσεις επιβάλλονταν μόνο σε επιχειρήσεις που υπερέβαιναν συγκεκριμένο όριο κύκλου εργασιών, δηλαδή κυρίως σε μεγάλες αλυσίδες εγκατεστημένες σε αστικές περιοχές. Ως αποτέλεσμα, σημαντικό μέρος των ευάλωτων καταναλωτών που κατοικούν σε αγροτικές ή απομακρυσμένες περιοχές δεν επωφελούνταν ουσιαστικά από τις μειωμένες τιμές. Κατά συνέπεια, το μέτρο δεν εφαρμοζόταν με συνεκτικό και συστηματικό τρόπο και δεν ήταν πρόσφορο για την επίτευξη των διακηρυγμένων στόχων του.
Το Δικαστήριο εξέτασε επίσης τη συμβατότητα του μέτρου με την Οδηγία για τις Υπηρεσίες στην Εσωτερική Αγορά. Όπως υπογράμμισε, εναπόκειται στο ουγγρικό δικαστήριο να εξακριβώσει εάν το επίμαχο καθεστώς συνιστά έμμεση διάκριση εις βάρος επιχειρήσεων εγκατεστημένων σε άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο επισήμανε ότι θα μπορούσε να διαπιστωθεί απαγορευμένη έμμεση διάκριση εάν αποδειχθεί ότι οι μεγάλες ουγγρικές αλυσίδες λιανικής εξαιρούνταν στην πράξη από την εφαρμογή της νομοθεσίας. Αυτό θα συνέβαινε, για παράδειγμα, εάν οι επιχειρήσεις αυτές λειτουργούσαν με το σύστημα της δικαιόχρησης και δεν ήταν υποχρεωμένες να συνυπολογίζουν τον συνολικό κύκλο εργασιών τους για την υπέρβαση του σχετικού ορίου ή εάν δραστηριοποιούνταν υπό διαφορετικό κωδικό οικονομικής δραστηριότητας από εκείνον που κάλυπτε η επίμαχη νομοθεσία. Σε μια τέτοια περίπτωση, οι επιβαρύνσεις θα έπλητταν κυρίως τις ξένες αλυσίδες λιανικής, δημιουργώντας άνιση μεταχείριση αντίθετη προς το ενωσιακό δίκαιο.
Ωστόσο, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι ακόμη και αν δεν διαπιστωθεί τέτοια διάκριση, η ουγγρική νομοθεσία εξακολουθεί να παραβιάζει την Οδηγία για τις Υπηρεσίες στην Εσωτερική Αγορά. Ο λόγος είναι ότι οι περιορισμοί που επιβάλλει δεν είναι κατάλληλοι για την επίτευξη των επιδιωκόμενων σκοπών και συνεπώς δεν πληρούν τις απαιτήσεις αναγκαιότητας και αναλογικότητας που επιβάλλει το ενωσιακό δίκαιο.
Η απόφαση αποτελεί σημαντική υπενθύμιση ότι, ακόμη και σε περιόδους οικονομικής κρίσης ή υψηλού πληθωρισμού, τα κράτη μέλη οφείλουν να σέβονται τις θεμελιώδεις αρχές της εσωτερικής αγοράς.
Η προστασία των καταναλωτών και η αντιμετώπιση της ακρίβειας αποτελούν θεμιτούς στόχους δημόσιου συμφέροντος, πλην όμως τα μέτρα που λαμβάνονται πρέπει να είναι κατάλληλα, αναλογικά και να εφαρμόζονται χωρίς διακρίσεις. Διαφορετικά, παραβιάζουν το ενωσιακό δίκαιο και δεν μπορούν να διατηρηθούν σε ισχύ.
