Έντονες αντιδράσεις προκαλεί η απόφαση του Netflix να μεταφέρει στην τηλεόραση, υπό τη μορφή ριάλιτι, το περιβόητο «πείραμα της φυλακής του Στάνφορντ», μία από τις πλέον αμφιλεγόμενες έρευνες στην ιστορία της κοινωνικής ψυχολογίας.
Η σειρά, με τίτλο «The New Stanford Prison Experiment», αναμένεται να κάνει πρεμιέρα στις 21 Οκτωβρίου και θα αποτελείται από έξι επεισόδια διάρκειας 45 λεπτών. Τριάντα εθελοντές θα εισέλθουν σε πραγματική φυλακή και θα χωριστούν τυχαία σε «κρατουμένους» και «φρουρούς». Στόχος, σύμφωνα με την παρουσίαση της παραγωγής, είναι να εξεταστεί κατά πόσο οι άνθρωποι υποτάσσονται στους ρόλους και στις ιεραρχικές δομές που τους ανατίθενται ή εάν μπορούν να αντισταθούν στις πιέσεις της εξουσίας.
Η ανακοίνωση προκάλεσε κύμα επικρίσεων, κυρίως ως προς τα όρια ανάμεσα στην ψυχαγωγία και στην εκμετάλλευση της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης κατηγόρησαν το Netflix ότι επιχειρεί να επαναλάβει, για τηλεοπτικούς σκοπούς, ένα πείραμα που έχει συνδεθεί με σοβαρή ψυχολογική επιβάρυνση των συμμετεχόντων.
Το αρχικό πείραμα πραγματοποιήθηκε το 1971 από τον ψυχολόγο Φίλιπ Ζιμπάρντο στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ. Φοιτητές ανέλαβαν τους ρόλους κρατουμένων και δεσμοφυλάκων σε μια εικονική φυλακή. Αν και είχε σχεδιαστεί να διαρκέσει δύο εβδομάδες, διακόπηκε ύστερα από μόλις έξι ημέρες, καθώς ορισμένοι «φρουροί» επέδειξαν κακοποιητική συμπεριφορά, ενώ αρκετοί «κρατούμενοι» εμφάνισαν έντονο άγχος και συναισθηματική κατάρρευση.
Πέρα από τα ζητήματα ερευνητικής δεοντολογίας, η επιστημονική εγκυρότητα του πειράματος έχει επίσης αμφισβητηθεί. Μεταγενέστερες αναλύσεις υποστήριξαν ότι η συμπεριφορά των συμμετεχόντων ενδέχεται να επηρεάστηκε από οδηγίες και προσδοκίες των ερευνητών, περιορίζοντας την αξία των συμπερασμάτων του.
Η νέα παραγωγή εγείρει επομένως κρίσιμα ερωτήματα: μπορεί η συναίνεση των συμμετεχόντων να θεωρηθεί πλήρως ελεύθερη όταν συνδέεται με δημοσιότητα ή οικονομικό κίνητρο; Ποια μέτρα ψυχολογικής προστασίας και δυνατότητας άμεσης αποχώρησης προβλέπονται; Και κυρίως, πρόκειται για κοινωνικό πείραμα ή για εμπορική αξιοποίηση μιας δυνητικά επιβλαβούς συνθήκης;
Η αντιπαράθεση δείχνει ότι το βασικό ζήτημα δεν είναι μόνο εάν η εξουσία διαφθείρει, αλλά και εάν η τηλεοπτική βιομηχανία δικαιούται να αναπαράγει επικίνδυνες συνθήκες στο όνομα της ψυχαγωγίας.
