Νέες, εκτεταμένες κυρώσεις κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου ανακοίνωσε στις 9 Οκτωβρίου 2026 η αμερικανική κυβέρνηση. Σύμφωνα με το Associated Press, τα μέτρα περιλαμβάνουν δέσμευση περιουσιακών στοιχείων που υπάγονται στην αμερικανική δικαιοδοσία και εξάμηνη προθεσμία για τη διακοπή συναλλαγών αμερικανικών φορέων με το Δικαστήριο. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο παρουσίασε ως στόχο την αποκοπή των πόρων του και την υπονόμευση της δυνατότητάς του να ενεργεί κατά Αμερικανών.
Η εξέλιξη διευρύνει την πίεση από συγκεκριμένα πρόσωπα στον ίδιο τον θεσμό. Η Ουάσιγκτον είχε ήδη επιβάλει κυρώσεις σε αξιωματούχους του Δικαστηρίου, αντιδρώντας ιδίως στα εντάλματα σύλληψης κατά Ισραηλινών αξιωματούχων και στην προηγούμενη έρευνα για τη δράση αμερικανικών δυνάμεων στο Αφγανιστάν.
Η επίκληση της κυριαρχίας και το ζήτημα της δικαιοδοσίας
Η αμερικανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το Δικαστήριο απειλεί την εθνική κυριαρχία και απορρίπτει την εξουσία του να διώκει Αμερικανούς. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ δεν είναι συμβαλλόμενα κράτη στο Καταστατικό της Ρώμης.
Ωστόσο, η μη συμμετοχή ενός κράτους στο Καταστατικό δεν αποκλείει αυτομάτως τη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου επί των υπηκόων του. Το άρθρο 12 προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα άσκησης δικαιοδοσίας όταν η επίμαχη συμπεριφορά τελείται στο έδαφος συμβαλλόμενου κράτους ή κράτους που έχει αποδεχθεί τη δικαιοδοσία. Συνεπώς, για εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και γενοκτονία, η ιθαγένεια του υπόπτου δεν αποτελεί το μοναδικό κριτήριο. Η εφαρμογή αυτών των κανόνων σε κάθε υπόθεση υπόκειται στις προβλεπόμενες δικαστικές διαδικασίες.
Η διάκριση έχει σημασία: η αμφισβήτηση της δικαιοδοσίας αποτελεί νομικό ζήτημα. Η οικονομική πίεση με δηλωμένο στόχο τον περιορισμό της λειτουργίας ενός δικαστηρίου δημιουργεί επιπλέον ζήτημα δικαστικής ανεξαρτησίας.
Η απάντηση του Δικαστηρίου
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο απέρριψε τις κυρώσεις, χαρακτηρίζοντάς τες απόπειρα παρεμπόδισης της δικαιοσύνης και επίθεση κατά του κράτους δικαίου. Δήλωσε ότι θα συνεχίσει να εκπληρώνει την αποστολή του, ζητώντας από τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν τα αναγκαία μέσα για τη λειτουργία του.
Η αναπληρώτρια εισαγγελέας Ναζχάτ Σαμίμ Χαν τόνισε επίσης ότι οι έρευνες και οι διώξεις θα συνεχιστούν παρά τα αμερικανικά μέτρα.
Η ανησυχία αφορά τις πρακτικές δυνατότητες άσκησης του δικαιοδοτικού έργου. Περιορισμοί στις συναλλαγές μπορούν να δυσχεράνουν πληρωμές, συμβάσεις και πρόσβαση σε υπηρεσίες. Ακόμη και φορείς εκτός ΗΠΑ ενδέχεται να αποφεύγουν τη συνεργασία, λόγω του κινδύνου έκθεσής τους στο αμερικανικό καθεστώς κυρώσεων.
Δοκιμασία για τη διεθνή δικαιοσύνη
Τα κράτη που στηρίζουν το Δικαστήριο καλούνται πλέον να μετατρέψουν την πολιτική υποστήριξη σε πρακτική προστασία της λειτουργίας του. Η διατήρηση ενός ανεξάρτητου μηχανισμού διερεύνησης των σοβαρότερων διεθνών εγκλημάτων απαιτεί οικονομικούς πόρους, ασφαλείς υποδομές και σταθερή συνεργασία.
Η υπόθεση θέτει ένα ευρύτερο θεσμικό ερώτημα: πόσο αποτελεσματική μπορεί να παραμείνει η διεθνής ποινική δικαιοσύνη όταν η άσκηση των αρμοδιοτήτων της προκαλεί μέτρα που απειλούν την ίδια την επιχειρησιακή της δυνατότητα;
Η κριτική σε ένα δικαστήριο και ο έλεγχος των αποφάσεών του αποτελούν μέρος της έννομης τάξης. Η επιδίωξη της παράλυσης της λειτουργίας του πλήττει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες αυτή η έννομη τάξη μπορεί να αποδώσει δικαιοσύνη.
