Η Ιταλίδα πρωθυπουργός προσφεύγει στο EUIPO για να ενισχύσει την προστασία της από την κλωνοποίηση φωνής. Η πρωτοβουλία αναδεικνύει τις δυνατότητες, αλλά και τα όρια του δικαίου των σημάτων απέναντι στα deepfakes.
Αίτηση καταχώρισης ηχητικού σήματος στο Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO) υπέβαλε η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, επιδιώκοντας να προστατευθεί από μη εξουσιοδοτημένες αναπαραγωγές της φωνής της μέσω τεχνητής νοημοσύνης. Η κίνηση εντάσσεται στην προσπάθεια αντιμετώπισης των deepfakes, τα οποία μπορούν να εμφανίζουν ένα πρόσωπο να λέει πράγματα που ουδέποτε είπε.
Σύμφωνα με το ιταλικό πρακτορείο ANSA, η αίτηση περιλαμβάνει ηχητικό απόσπασμα διάρκειας τεσσάρων δευτερολέπτων, στο οποίο ακούγεται η φράση «Io sono Giorgia Meloni» —«Είμαι η Τζόρτζια Μελόνι». Η ζητούμενη προστασία συνδέεται με κατηγορίες προϊόντων και υπηρεσιών που περιλαμβάνουν μεταφορτώσιμο πολυμεσικό περιεχόμενο, πολιτιστικές δραστηριότητες και διοργάνωση πολιτικών εκδηλώσεων. Στις 5 Οκτωβρίου η αίτηση βρισκόταν υπό εξέταση.
Τι σημαίνει η καταχώριση ως ηχητικού σήματος
Η νομική φύση της πρωτοβουλίας έχει ιδιαίτερη σημασία. Πρόκειται για αίτηση προστασίας συγκεκριμένου ηχητικού σημείου μέσω του δικαίου των σημάτων. Η διατύπωση ότι η Μελόνι «κατοχυρώνει την πνευματική ιδιοκτησία της φωνής της» μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ενός γενικού αποκλειστικού δικαιώματος πάνω σε κάθε αναπαραγωγή της φωνής της.
Το EUIPO αναγνωρίζει τα ηχητικά σήματα ως αυτοτελή κατηγορία σημάτων. Ένα τέτοιο σήμα αποτελείται αποκλειστικά από ήχο ή συνδυασμό ήχων και μπορεί να αναπαρίσταται με ηχητικό αρχείο.
Ωστόσο, η αποδοχή της αίτησης προϋποθέτει την πλήρωση των απαιτήσεων του δικαίου των σημάτων. Κρίσιμο στοιχείο είναι ο διακριτικός χαρακτήρας: ο ήχος πρέπει να μπορεί να λειτουργεί ως ένδειξη προέλευσης των συγκεκριμένων προϊόντων ή υπηρεσιών. Η αναγνωρισιμότητα μιας φωνής δεν αρκεί από μόνη της για να θεωρηθεί δεδομένη η καταχώριση.
Εφόσον καταχωριστεί, το ηχητικό σήμα μπορεί να προσφέρει πρόσθετο μέσο προστασίας έναντι χρήσεων που εμπίπτουν στο πεδίο του δικαίου των σημάτων. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2017/1001 συνδέει την εξουσία απαγόρευσης με τη χρήση σημείων στις συναλλαγές, σε σχέση με προϊόντα ή υπηρεσίες, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Συνεπώς, η καταχώριση δεν συνεπάγεται αυτομάτως απαγόρευση κάθε μίμησης της φωνής, κάθε πολιτικού σχολίου ή κάθε σατιρικού περιεχομένου. Η αξιολόγηση θα εξαρτάται από τη συγκεκριμένη χρήση, το προστατευόμενο ηχητικό σημείο και τις προϋποθέσεις προσβολής του σήματος.
Ως παράδειγμα νομικής αξιολόγησης, διαφορετικά ζητήματα θα μπορούσε να θέτει μια συνθετική φωνή που παρουσιάζει ψευδώς τη Μελόνι να προωθεί ένα εμπορικό προϊόν, σε σύγκριση με ένα σαφώς αναγνωρίσιμο σατιρικό απόσπασμα. Η ύπαρξη παραπλάνησης, η εμπορική λειτουργία και η εντύπωση σύνδεσης ή έγκρισης θα χρειάζονταν χωριστή εξέταση.
Η φωνή ως στοιχείο ψηφιακής ταυτότητας
Η πρωτοβουλία αναδεικνύει ένα ευρύτερο πρόβλημα: η τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπει την αποσύνδεση της φωνής από το πρόσωπο που την παράγει. Ένα πειστικό ηχητικό απόσπασμα μπορεί να αποδώσει ανύπαρκτες δηλώσεις σε πολιτικούς, επαγγελματίες ή ιδιώτες, υπονομεύοντας την εμπιστοσύνη στην αυθεντικότητα της επικοινωνίας.
Η προσφυγή στο δίκαιο των σημάτων αποτελεί μια συγκεκριμένη νομική επιλογή, της οποίας η αποτελεσματικότητα θα κριθεί τόσο κατά την εξέταση της αίτησης όσο και σε ενδεχόμενες διαφορές. Το ουσιαστικό ερώτημα παραμένει ευρύτερο: πώς προστατεύεται η ταυτότητα ενός ανθρώπου όταν η τεχνολογία μπορεί να αναπαράγει πειστικά τη φωνή του χωρίς τη συμμετοχή του;
