Ιδιαίτερη απόφαση για τη συνταγματική προστασία της δικαστικής ανεξαρτησίας εξέδωσε το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο της Κύπρου, κρίνοντας ότι δεν μπορούσε να επιβληθεί, μετά τον διορισμό δικαστή, φορολογική επιβάρυνση η οποία μείωνε το εφάπαξ συνταξιοδοτικό του ωφέλημα.
Το Δικαστήριο επικύρωσε την ακύρωση απόφασης της Γενικής Λογίστριας, βάσει της οποίας το εφάπαξ πρώην δικαστή του Οικογενειακού Δικαστηρίου είχε μειωθεί κατά €8.587,07.
Η δικαστής είχε διοριστεί στις 15 Νοεμβρίου 2002 και αφυπηρέτησε το 2016. Κατά τη συνταξιοδότησή της διαπίστωσε ότι το εφάπαξ φιλοδώρημα που της καταβλήθηκε ήταν μικρότερο από εκείνο που ανέμενε βάσει των νομοθετικών διατάξεων που ίσχυαν κατά τον διορισμό της.
Η μείωση προέκυψε από την εφαρμογή του άρθρου 8 του Ν. 216(Ι)/2012, το οποίο προέβλεψε τη φορολόγηση του μέρους του εφάπαξ που είχε αποκτηθεί λόγω υπηρεσίας από την 1η Ιανουαρίου 2013 και μετά.
Η δικαστής προσέφυγε κατά της σχετικής διοικητικής πράξης, υποστηρίζοντας ότι η μεταγενέστερη επιβάρυνση παραβίαζε το άρθρο 158 παρ. 3 του κυπριακού Συντάγματος. Η προσφυγή της έγινε πρωτοδίκως δεκτή και η απόφαση της Γενικής Λογίστριας ακυρώθηκε. Η τελευταία άσκησε έφεση, η οποία δεν ανέτρεψε την αρχική κρίση.
Η ειδική συνταγματική προστασία των δικαστών
Το άρθρο 158 παρ. 3 του Συντάγματος προβλέπει ότι η αντιμισθία και οι λοιποί όροι υπηρεσίας οποιουδήποτε δικαστή δεν μπορούν να μεταβληθούν δυσμενώς μετά τον διορισμό του.
Η διάταξη δεν έχει ως σκοπό να παραχωρήσει ένα απλό οικονομικό προνόμιο στους δικαστές. Αποτελεί θεσμική εγγύηση της δικαστικής ανεξαρτησίας, καθώς εμποδίζει τη νομοθετική και την εκτελεστική εξουσία να ασκούν πίεση στο δικαστικό σώμα μέσω μεταγενέστερων περικοπών στις αποδοχές ή στα συνταξιοδοτικά του δικαιώματα.
Το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο δέχθηκε ότι το εφάπαξ συνιστά μέρος των όρων υπηρεσίας του δικαστή. Επομένως, το ποσό που θα καταβαλλόταν κατά την αφυπηρέτηση δεν μπορούσε να είναι μικρότερο από εκείνο που προέκυπτε βάσει του νομικού καθεστώτος που ίσχυε κατά τον χρόνο του διορισμού.
Η μεταγενέστερη νομοθετική επιβολή φόρου είχε ως πραγματικό αποτέλεσμα τη μείωση του καταβληθέντος εφάπαξ. Για τον λόγο αυτό θεωρήθηκε δυσμενής μεταβολή των κατοχυρωμένων όρων υπηρεσίας, παρά το γεγονός ότι εμφανιζόταν νομοθετικά ως φορολογική ρύθμιση.
Ποιους αφορά η απόφαση
Η απόφαση δεν σημαίνει ότι κάθε φορολόγηση εφάπαξ δημόσιου υπαλλήλου είναι αντισυνταγματική. Το κρίσιμο στοιχείο είναι η ειδική και αυξημένη προστασία που παρέχει το άρθρο 158 παρ. 3 αποκλειστικά στους δικαστές.
Επίσης, η δικαστική ακύρωση της συγκεκριμένης διοικητικής πράξης δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην την αυτόματη επιστροφή χρημάτων σε όλους όσοι βρίσκονται σε παρόμοια θέση. Κάθε ενδιαφερόμενος θα πρέπει να εξετάσει εάν η απαίτησή του επηρεάζεται από προθεσμίες προσβολής, προηγούμενες δικαστικές αποφάσεις ή άλλα δικονομικά εμπόδια.
Η ουσία της απόφασης είναι σαφής: ο νομοθέτης μπορεί να καθορίζει τους όρους υπηρεσίας των δικαστών, δεν μπορεί όμως, μετά τον διορισμό τους, να τους μεταβάλλει προς το δυσμενέστερο — ούτε άμεσα ούτε μέσω φορολογικής ρύθμισης που επιφέρει το ίδιο οικονομικό αποτέλεσμα
