Στο Συμβούλιο της Επικρατείας μεταφέρεται η αντιπαράθεση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο τέθηκε σε ισχύ με υπουργική απόφαση στις 19 Αυγούστου 2026.
Το νέο πλαίσιο καθορίζει τους όρους χωροθέτησης των έργων ΑΠΕ και των σταθμών αποθήκευσης ενέργειας, εισάγοντας περιοχές αποκλεισμού, όρια κάλυψης και ειδικότερα κριτήρια για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών και αιολικών σταθμών. Σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, στόχος είναι η οργανωμένη ανάπτυξη των ΑΠΕ με παράλληλη προστασία του περιβάλλοντος, του τοπίου, της πολιτιστικής κληρονομιάς και των τοπικών κοινωνιών.
Οι νέες ρυθμίσεις, ωστόσο, έχουν προκαλέσει αντιδράσεις από δήμους, περιφέρειες και παραγωγικούς φορείς, οι οποίοι αμφισβητούν τόσο επιμέρους επιλογές χωροθέτησης όσο και την επάρκεια της εκτίμησης των περιβαλλοντικών και σωρευτικών επιπτώσεων.
Οι πρώτες προσφυγές
Ο Δήμος Άνδρου ήταν από τους πρώτους φορείς που αποφάσισαν την προσβολή του νέου πλαισίου ενώπιον του ΣτΕ. Η Άνδρος συγκαταλέγεται στα νησιά έκτασης άνω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, στα οποία εξακολουθεί να επιτρέπεται, υπό προϋποθέσεις, η χωροθέτηση αιολικών σταθμών.
Ακολούθησε ο Δήμος Νάξου και Μικρών Κυκλάδων, το Δημοτικό Συμβούλιο του οποίου αποφάσισε επίσης την άσκηση αίτησης ακύρωσης. Η τοπική αυτοδιοίκηση εξετάζει, παράλληλα, τη δημιουργία ευρύτερου μετώπου μέσω της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Νοτίου Αιγαίου.
Στην ηπειρωτική Ελλάδα, η Δημοτική Επιτροπή Νοτίου Πηλίου αποφάσισε ομόφωνα να προσφύγει κατά της υπουργικής απόφασης. Στο επίκεντρο της αμφισβήτησης βρίσκεται η ένταξη των δημοτικών ενοτήτων Αργαλαστής, Αφετών, Μηλεών, Σηπιάδος και Τρικερίου στις Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας, καθώς και η αξιολόγηση, μέσω της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, των σωρευτικών συνεπειών από την εγκατάσταση πολλών ανεμογεννητριών.
Στη Χίο, η Ένωση Μαστιχοπαραγωγών προχωρά στη νομική και επιστημονική τεκμηρίωση ενδεχόμενης προσφυγής, ζητώντας την εξαίρεση των Μαστιχοχωρίων από τις ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ. Βασικός προβληματισμός αποτελεί η προστασία της παραδοσιακής μαστιχοκαλλιέργειας και της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας της περιοχής.
Στην Αιτωλοακαρνανία, η Περιφερειακή Ένωση Δήμων Δυτικής Ελλάδας εξετάζει τη νομική υποστήριξη όσων δήμων αποφασίσουν να προσφύγουν, ενώ ο Δήμος Αγρινίου έχει ήδη γνωστοποιήσει σχετική πρόθεση.
Αρνητική θέση απέναντι στο νέο πλαίσιο έχουν λάβει επίσης οι Περιφέρειες Στερεάς Ελλάδας, Κρήτης και Θεσσαλίας. Στη Στερεά Ελλάδα εξετάζεται η δυνατότητα συντονισμένης δικαστικής ενέργειας, ενώ στην Κρήτη το Περιφερειακό Συμβούλιο είχε ήδη απορρίψει τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, ζητώντας σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα όρια αντοχής του νησιού και στις ανάγκες της τοπικής οικονομίας.
Τα κρίσιμα νομικά ζητήματα
Οι αιτήσεις ακύρωσης αναμένεται να θέσουν ενώπιον του ΣτΕ ζητήματα σχετικά με:
- την επάρκεια της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων,
- την εκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων πολλαπλών έργων ΑΠΕ,
- την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος,
- τη φέρουσα ικανότητα των νησιωτικών και άλλων ευαίσθητων περιοχών,
- τη συμβατότητα του πλαισίου με την αγροτική και τουριστική δραστηριότητα,
- καθώς και τη σχέση του με άλλα ειδικά, περιφερειακά και τοπικά χωροταξικά σχέδια.
Ιδιαίτερη νομική σημασία παρουσιάζει η σχέση του ΕΧΠ–ΑΠΕ με τα υπόλοιπα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια, όπως εκείνα για τον Τουρισμό, τη Βιομηχανία και τις Υδατοκαλλιέργειες. Τα πλαίσια αυτά βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο χωρικού σχεδιασμού και, συνεπώς, κανένα δεν υπερισχύει αυτομάτως των υπολοίπων. Απαιτείται στάθμιση και συντονισμός των διαφορετικών χρήσεων γης.
Παράλληλα, αναμένεται να εξεταστεί κατά πόσον ορισμένες λεπτομερείς τεχνικές και περιβαλλοντικές ρυθμίσεις μπορούν να περιλαμβάνονται απευθείας στο Ειδικό Χωροταξικό ή εάν θα έπρεπε να εξειδικεύονται με διαφορετικά διοικητικά εργαλεία.
Οι σχεδιαζόμενες προσφυγές δεν αφορούν μόνο επιμέρους περιοχές. Ενδέχεται να οδηγήσουν σε μια ευρύτερη νομολογιακή αποσαφήνιση των ορίων του χωροταξικού σχεδιασμού για τις ΑΠΕ και της αναγκαίας ισορροπίας ανάμεσα στην ενεργειακή μετάβαση, την προστασία του περιβάλλοντος και τη βιώσιμη ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών.
