Σε ένα νέο καθεστώς αυξημένης εποπτείας εισέρχεται το ChatGPT στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να το χαρακτηρίσει ως Πολύ Μεγάλη Επιγραμμική Μηχανή Αναζήτησης (Very Large Online Search Engine – VLOSE) στο πλαίσιο της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA).
Με την ίδια απόφαση, η Επιτροπή χαρακτήρισε το Reddit και το Roblox ως Πολύ Μεγάλες Επιγραμμικές Πλατφόρμες (VLOPs). Κοινός παρονομαστής είναι η κλίμακα των υπηρεσιών: σύμφωνα με την Επιτροπή, και οι τρεις δήλωσαν ότι εξυπηρετούν τουλάχιστον 45 εκατομμύρια μέσους μηνιαίους χρήστες στην ΕΕ, υπερβαίνοντας έτσι το όριο που ενεργοποιεί το αυστηρότερο επίπεδο υποχρεώσεων του DSA.
Γιατί το ChatGPT θεωρείται «μηχανή αναζήτησης»;
Το πλέον ενδιαφέρον νομικό στοιχείο της απόφασης αφορά τον ίδιο τον χαρακτηρισμό του ChatGPT.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι το ChatGPT αποτελεί σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης που μπορεί να αλληλεπιδρά και να απαντά στα ερωτήματα των χρηστών, μεταξύ άλλων πραγματοποιώντας αναζητήσεις στο διαδίκτυο.
Για τον λόγο αυτό το αντιμετωπίζει ως υβριδική υπηρεσία, η οποία μπορεί να υπαχθεί στην έννοια της επιγραμμικής μηχανής αναζήτησης του DSA.
Η προσέγγιση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι η ευρωπαϊκή ρύθμιση των συστημάτων ΤΝ δεν περιορίζεται στον AI Act. Ανάλογα με τις λειτουργίες και τον τρόπο παροχής μιας υπηρεσίας, μπορούν να ενεργοποιούνται παράλληλα διαφορετικά ευρωπαϊκά κανονιστικά πλαίσια.
Τέσσερις μήνες για συμμόρφωση
Μετά τον χαρακτηρισμό του, το ChatGPT έχει προθεσμία τεσσάρων μηνών για να συμμορφωθεί με τις πρόσθετες υποχρεώσεις που επιβάλλει ο DSA στις πολύ μεγάλες υπηρεσίες.
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι υποχρεώσεις εντοπισμού, αξιολόγησης και περιορισμού των λεγόμενων συστημικών κινδύνων που μπορεί να προκύπτουν από τη λειτουργία της υπηρεσίας και των αλγοριθμικών συστημάτων της.
Οι κίνδυνοι αυτοί αφορούν, μεταξύ άλλων, τη διάδοση παράνομου περιεχομένου, τις ενδεχόμενες αρνητικές επιπτώσεις στους ανηλίκους, τη σωματική και ψυχική ευεξία των χρηστών, την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, τις εκλογικές διαδικασίες και τη δημόσια ασφάλεια.
Παράλληλα, το αυξημένο καθεστώς του DSA προβλέπει μηχανισμούς λογοδοσίας, ανεξάρτητους ελέγχους, αυξημένη διαφάνεια και, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, πρόσβαση ερευνητών σε δεδομένα.
Η απόφαση δεν έχει μόνο συμβολικό χαρακτήρα.
Ο χαρακτηρισμός δίνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ερευνητικές και εποπτικές αρμοδιότητες για την αξιολόγηση των λειτουργιών των συγκεκριμένων υπηρεσιών και, όπου απαιτείται, των συστημάτων που συνδέονται με αυτές.
Η αρμόδια Εκτελεστική Αντιπρόεδρος της Επιτροπής Henna Virkkunen υπογράμμισε ότι ChatGPT, Reddit και Roblox θα υπόκεινται πλέον σε υψηλότερο επίπεδο ελέγχου και λογοδοσίας στην ΕΕ λόγω της μεγάλης επιρροής τους στους πολίτες και την κοινωνία.
DSA και AI Act: δύο κανονιστικά επίπεδα για την Τεχνητή Νοημοσύνη
Η εξέλιξη αναδεικνύει ένα ευρύτερο ζήτημα για το ευρωπαϊκό δίκαιο της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Το ChatGPT δεν βρίσκεται πλέον μόνο στο πεδίο των κανόνων που αφορούν ειδικά την ΤΝ. Η λειτουργία του ως υπηρεσίας μεγάλης κλίμακας ενεργοποιεί και το κανονιστικό πλαίσιο του DSA.
Διαμορφώνεται έτσι ένα πολυεπίπεδο σύστημα ευρωπαϊκής εποπτείας, στο οποίο ο AI Act ρυθμίζει πρωτίστως τα συστήματα ΤΝ και τους σχετικούς κινδύνους τους, ενώ ο DSA εξετάζει τη λειτουργία της ψηφιακής υπηρεσίας, τη συστημική της επίδραση και την ευθύνη που συνεπάγεται η τεράστια κλίμακά της.
Ο χαρακτηρισμός του ChatGPT ως VLOSE αποτελεί συνεπώς ένα ακόμη σημαντικό βήμα στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού δικαίου για την Τεχνητή Νοημοσύνη και τις ψηφιακές πλατφόρμες.
