Δύο Λευκορώσοι απέκρυψαν δεσμούς με τη ρωσική και λευκορωσική στρατιωτική βιομηχανία για να αποκτήσουν ευρωπαϊκή χρηματοδότηση – Το πραγματικό ζήτημα του ελέγχου των εταιρειών που αποκτούν πρόσβαση σε ευρωπαϊκά κονδύλια και τεχνολογία.
Μια υπόθεση απάτης με ευρωπαϊκές επιδοτήσεις στη Λιθουανία εξελίσσεται σε πολύ μεγαλύτερο θεσμικό ζήτημα για την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς αποκάλυψε πώς πρόσωπα με ισχυρούς δεσμούς με τη ρωσική και λευκορωσική στρατιωτική βιομηχανία κατάφεραν, μέσω εταιρικών μεταβολών και ψευδών δηλώσεων, να αποκτήσουν πρόσβαση σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, στην αγορά της ΕΕ και σε γεωχωρικά δεδομένα.
Η υπόθεση, με την κωδική ονομασία «Precision», διερευνήθηκε από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) στο Βίλνιους και οδήγησε στην καταδίκη δύο Λευκορώσων, πατέρα και γιου, καθώς και εταιρείας που οι ίδιοι έλεγχαν.
Οι καταδικασθέντες παραδέχθηκαν την ενοχή τους για απάτη σχετικά με επιδοτήσεις, πλαστογραφία και χρήση πλαστών εγγράφων και επέστρεψαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση το ποσό των 447.272 ευρώ που είχε ήδη καταβληθεί.
Πίσω όμως από τα οικονομικά μεγέθη βρίσκεται ένα πολύ σοβαρότερο ερώτημα:
Πώς μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να γνωρίζει ποιος πραγματικά βρίσκεται πίσω από μια εταιρεία που ζητεί ευρωπαϊκά χρήματα και, ενδεχομένως, πρόσβαση σε τεχνολογία στρατηγικής σημασίας;
Ευρωπαϊκά χρήματα για τεχνολογία Galileo
Η υπόθεση αφορούσε εταιρεία εγκατεστημένη στη Λιθουανία, η οποία είχε εξασφαλίσει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για την ανάπτυξη επαγγελματικών δεκτών δορυφορικής πλοήγησης υψηλής ακρίβειας.
Οι συσκευές θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν την υπηρεσία υψηλής ακρίβειας του ευρωπαϊκού συστήματος Galileo και προορίζονταν επισήμως για γεωργικές εφαρμογές, όπως η ακριβής καθοδήγηση γεωργικών μηχανημάτων και η υποστήριξη εφαρμογών γεωργίας ακριβείας.
Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανερχόταν σε 1.064.933,81 ευρώ.
Από αυτά, τα 745.453,67 ευρώ θα χρηματοδοτούνταν από τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Διαστημικό Πρόγραμμα, ενώ μέχρι την αποκάλυψη της υπόθεσης είχαν ήδη καταβληθεί 447.272 ευρώ.
Η εταιρεία, προκειμένου να αποκτήσει τη χρηματοδότηση, όφειλε να δηλώσει ότι δεν υπόκειται σε περιοριστικά μέτρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ότι δεν έχει δεσμούς με οντότητες στις οποίες έχουν επιβληθεί κυρώσεις.
Αυτή ακριβώς η δήλωση αποδείχθηκε ψευδής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο επιχειρήθηκε να εμφανιστεί η εταιρεία ως ανεξάρτητη από τους πραγματικούς ελεγκτές της.
Τον Απρίλιο του 2022, λίγο μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, άλλαξε η ιδιοκτησιακή δομή της.
Στη διοίκηση εμφανίστηκαν ένα μέλος της οικογένειας με αμερικανική υπηκοότητα και ένας Λιθουανός πολίτης. Σύμφωνα όμως με τα ευρήματα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, οι δύο Λευκορώσοι εξακολουθούσαν να ασκούν τον πραγματικό έλεγχο της εταιρείας.
Η αλλαγή δηλαδή της τυπικής εταιρικής εικόνας δεν ανταποκρινόταν σε αντίστοιχη αλλαγή του πραγματικού ελέγχου.Και εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες διαστάσεις της υπόθεσης.
Οι κυρώσεις μπορούν να καταστούν σημαντικά λιγότερο αποτελεσματικές εάν ο έλεγχος μιας επιχείρησης εξετάζεται αποκλειστικά βάσει των τυπικά καταχωρισμένων μετόχων και διοικητών και όχι βάσει του προσώπου που εξακολουθεί στην πραγματικότητα να κατευθύνει τη δραστηριότητά της.
Η έρευνα αποκάλυψε πολύ περισσότερα. Οι δύο Λευκορώσοι που συνέχιζαν να ελέγχουν τη λιθουανική εταιρεία κατείχαν ταυτόχρονα ηγετικές θέσεις σε εταιρεία με έδρα τη Ρωσία, η οποία αναπτύσσει και δοκιμάζει μικροκυκλώματα δορυφορικής πλοήγησης για στρατιωτικές εφαρμογές και βρίσκεται υπό ευρωπαϊκές κυρώσεις.
Ένας από τους δύο είχε μάλιστα αποκτήσει ρωσική υπηκοότητα μεταξύ 2020 και 2021 και διατηρούσε σημαντικές συμμετοχές και σε άλλες επιχειρήσεις που συνδέονταν άμεσα ή έμμεσα με στρατιωτικά προγράμματα της Ρωσίας και της Λευκορωσίας.
Σε μία από αυτές τις ρωσικές εταιρείες κατείχε πλειοψηφικό ποσοστό, ενώ σημαντική συμμετοχή είχε και πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος των ρωσικών υπηρεσιών κρατικής ασφάλειας.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: μέσω μιας εταιρείας που εμφανιζόταν ως επιλέξιμη για ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, πρόσωπα με τέτοιους δεσμούς κατάφεραν να αποκτήσουν όχι μόνο ευρωπαϊκά χρήματα αλλά, σύμφωνα με την EPPO, και πρόσβαση στην αγορά της ΕΕ και σε γεωχωρικά δεδομένα.
Οι καταδικασθέντες επέστρεψαν ολόκληρο το ποσό που είχε καταβληθεί. Από καθαρά δημοσιονομική άποψη, επομένως, η άμεση ζημία αποκαταστάθηκε. Αυτό όμως δεν λύνει το πρόβλημα που αποκάλυψε η υπόθεση.
Όταν μια επιδότηση αφορά τεχνολογία δορυφορικής πλοήγησης και όταν πίσω από την επιδοτούμενη εταιρεία βρίσκονται πρόσωπα συνδεδεμένα με στρατιωτικές βιομηχανίες τρίτων χωρών που υπόκεινται σε κυρώσεις, ο κίνδυνος δεν μπορεί να υπολογίζεται αποκλειστικά σε ευρώ.
Το πραγματικό διακύβευμα αφορά την πρόσβαση σε ευρωπαϊκή τεχνογνωσία, δεδομένα, συνεργασίες και τεχνολογικά οικοσυστήματα. Και ακριβώς γι’ αυτό η υπόθεση «Precision» αποκτά σημασία πολύ μεγαλύτερη από το ποσό της συγκεκριμένης απάτης.
Η Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας Laura Kövesi αξιοποίησε την υπόθεση για να θέσει δημόσια ένα πολύ ευρύτερο θεσμικό ζήτημα. Κατά την ίδια, η υπόθεση αποδεικνύει ότι οι διαδικασίες δέουσας επιμέλειας και τα προληπτικά μέτρα σε αυτόν τον τομέα πρέπει να ενισχυθούν κατά προτεραιότητα.
Έθεσε επίσης το ερώτημα κατά πόσο οι κανόνες των ευρωπαϊκών δημοσίων συμβάσεων μπορούν να καταστούν αποτελεσματικότεροι ώστε να δυσχεραίνουν την εγκληματική διείσδυση.
Το σημαντικότερο όμως είναι ότι συνέδεσε ευθέως την υπόθεση με την ανάγκη επέκτασης των αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στην καταστρατήγηση των κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η σημερινή αρμοδιότητα της EPPO επικεντρώνεται στα εγκλήματα που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η υπόθεση «Precision» δείχνει όμως πόσο εύκολα μπορεί να συμπέσουν δύο διαφορετικές κατηγορίες παρανομίας: από τη μία η απάτη σε βάρος του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού και από την άλλη η προσπάθεια παράκαμψης των ευρωπαϊκών κυρώσεων.
Υπάρχει όμως και ένα ακόμη δίδαγμα. Η αποτελεσματική εφαρμογή των κυρώσεων δεν μπορεί πλέον να στηρίζεται αποκλειστικά στην τυπική ιδιοκτησία μιας εταιρείας. Απαιτεί εξέταση του πραγματικού δικαιούχου και του πραγματικού ελέγχου.
Ποιος λαμβάνει τις επιχειρηματικές αποφάσεις;
Ποιος χρηματοδοτεί την εταιρεία;
Ποιος επωφελείται οικονομικά;
Ποιες άλλες επιχειρήσεις ελέγχουν τα ίδια πρόσωπα;
Υπάρχουν οικογενειακές ή εταιρικές σχέσεις με πρόσωπα ή οντότητες που βρίσκονται υπό κυρώσεις;
Μία αλλαγή μετόχου ή διοικητή στα εταιρικά μητρώα δεν αρκεί από μόνη της για να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα. Η «Precision» αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ακριβώς αυτής της διάκρισης μεταξύ τυπικής ιδιοκτησίας και πραγματικού ελέγχου.
Η υπόθεση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και από την άποψη της αποτελεσματικότητας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
Τον Δεκέμβριο του 2025 η EPPO ανακοίνωνε ότι ερευνούσε πιθανή απάτη και ότι τρία πρόσωπα είχαν τεθεί υπό κράτηση στο πλαίσιο της επιχείρησης «Precision». Περίπου έναν χρόνο από την έναρξη της έρευνας, η υπόθεση κατέληξε σε παραδοχή ενοχής, αποκατάσταση της οικονομικής ζημίας και καταδίκη.
Η ίδια η Kövesi χρησιμοποίησε την ταχύτητα της διαδικασίας ως επιχείρημα υπέρ της δυνατότητας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας να αντιμετωπίζει υποθέσεις που συνδέονται με καταστρατήγηση κυρώσεων.
Η υπόθεση «Precision» τελείωσε δικαστικά, αλλά η θεσμική συζήτηση που ανοίγει μόλις αρχίζει.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει πλέον ένα εκτεταμένο σύστημα οικονομικών κυρώσεων, ενώ ταυτόχρονα χρηματοδοτεί τεράστιο αριθμό επιχειρήσεων, ερευνητικών προγραμμάτων και τεχνολογικών έργων.
Όσο όμως οι κυρώσεις γίνονται αυστηρότερες τόσο αυξάνονται και τα οικονομικά κίνητρα για την παράκαμψή τους μέσω ενδιάμεσων εταιρειών, αλλαγών ιδιοκτησίας και προσώπων που εμφανίζονται ως ανεξάρτητοι διαχειριστές. Η απάντηση επομένως δεν μπορεί να είναι μόνο περισσότερες κυρώσεις.
Χρειάζεται καλύτερος έλεγχος πριν από την καταβολή των ευρωπαϊκών χρημάτων.
Η πραγματική επιτυχία του ευρωπαϊκού συστήματος δεν θα μετρηθεί από το πόσα χρήματα θα καταφέρει να ανακτήσει μετά την αποκάλυψη μιας απάτης.
Θα μετρηθεί από το κατά πόσο μπορεί να εντοπίσει εγκαίρως ποιος πραγματικά βρίσκεται πίσω από μια εταιρεία και να εμποδίσει την πρόσβασή του σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, δεδομένα και τεχνολογία πριν αυτή πραγματοποιηθεί.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της υπόθεσης «Precision»: στη νέα εποχή των κυρώσεων, η γνώση του πραγματικού ελέγχου μιας εταιρείας μετατρέπεται από ζήτημα εταιρικής διαφάνειας σε ζήτημα οικονομικής και στρατηγικής ασφάλειας της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
