Νέο ηλικιακό όριο για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σχεδιάζει να εφαρμόσει η Ελλάδα από το 2027, μεταφέροντας παράλληλα στις ίδιες τις ψηφιακές πλατφόρμες την ευθύνη για την αποτελεσματική επαλήθευση της ηλικίας των χρηστών.
Σύμφωνα με τις κυβερνητικές ανακοινώσεις, από την 1η Ιανουαρίου 2027 προβλέπεται όριο ηλικίας 15 ετών για την πρόσβαση στα social media. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης διευκρίνισε ότι η ευθύνη δεν θα βαρύνει τα παιδιά ή τους γονείς, αλλά τις πλατφόρμες, οι οποίες θα πρέπει να διαθέτουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας.
Η ελληνική πρωτοβουλία εντάσσεται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή συζήτηση για την προστασία των ανηλίκων στο ψηφιακό περιβάλλον και δημιουργεί σημαντικά ερωτήματα ως προς τη σχέση του νέου συστήματος με τον Digital Services Act (DSA) και τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR).
Τι ήδη προβλέπει ο DSA
Ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες επιβάλλει ήδη αυξημένες υποχρεώσεις στις διαδικτυακές πλατφόρμες που είναι προσβάσιμες σε ανηλίκους.
Το άρθρο 28 DSA απαιτεί από τις πλατφόρμες να λαμβάνουν κατάλληλα και αναλογικά μέτρα ώστε να εξασφαλίζουν υψηλό επίπεδο ιδιωτικότητας, ασφάλειας και προστασίας των ανηλίκων. Παράλληλα απαγορεύει τη στοχευμένη διαφήμιση προς ανηλίκους όταν αυτή βασίζεται σε profiling και η πλατφόρμα γνωρίζει με εύλογη βεβαιότητα ότι ο χρήστης είναι ανήλικος.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προχωρήσει ακόμη περισσότερο, δημοσιεύοντας το 2025 ειδικές κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία των ανηλίκων βάσει του DSA, στις οποίες η επαλήθευση ηλικίας αντιμετωπίζεται ως σημαντικό εργαλείο για υπηρεσίες που ενέχουν αυξημένους κινδύνους.
Το δύσκολο ζήτημα της επαλήθευσης ηλικίας
Το μεγαλύτερο πρακτικό και νομικό ερώτημα είναι απλό: πώς θα γνωρίζει μια πλατφόρμα ότι ο χρήστης είναι άνω των 15 ετών;
Ένα απλό checkbox με το οποίο ο χρήστης δηλώνει την ηλικία του δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί αποτελεσματικός μηχανισμός όταν ο νομοθέτης απαιτεί πραγματικό αποκλεισμό των μικρότερων παιδιών.
Από την άλλη πλευρά, η απαίτηση προσκόμισης ταυτότητας, βιομετρικής εκτίμησης ηλικίας ή άλλων προσωπικών δεδομένων δημιουργεί ζητήματα προστασίας της ιδιωτικής ζωής. Εδώ παρεμβαίνει ο GDPR, με τις αρχές της αναγκαιότητας, της αναλογικότητας και κυρίως της ελαχιστοποίησης των δεδομένων.
Η πρόκληση επομένως είναι να μπορεί να αποδεικνύεται ότι κάποιος έχει συμπληρώσει το απαιτούμενο ηλικιακό όριο χωρίς να χρειάζεται να αποκαλύπτει στην πλατφόρμα περισσότερα προσωπικά στοιχεία από όσα είναι απολύτως απαραίτητα.
Το Kids Wallet και η ευρωπαϊκή λύση
Η Ελλάδα έχει ήδη αναπτύξει το Kids Wallet, το οποίο αποτελεί βασικό τμήμα της εθνικής στρατηγικής για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο. Παράλληλα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο αναπτύσσονται τεχνικές λύσεις ελέγχου και επαλήθευσης της ηλικίας που συνδέονται με τη μελλοντική ευρωπαϊκή ψηφιακή ταυτότητα.
Η λογική είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα από πλευράς προστασίας δεδομένων: η πλατφόρμα θα μπορούσε να λαμβάνει μόνο μια αξιόπιστη επιβεβαίωση ότι ο χρήστης βρίσκεται πάνω από το προβλεπόμενο ηλικιακό όριο, χωρίς να αποκτά κατ’ ανάγκη γνώση της ημερομηνίας γέννησης ή της πλήρους ταυτότητάς του.
Υπάρχει όμως και μία κρίσιμη νομική διάκριση.Το άρθρο 8 GDPR ρυθμίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ένα παιδί μπορεί να παράσχει μόνο του συγκατάθεση για την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων στο πλαίσιο υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας. Επιτρέπει μάλιστα στα κράτη-μέλη να καθορίζουν σχετικό ηλικιακό όριο μεταξύ 13 και 16 ετών.
Αυτό, όμως, δεν ταυτίζεται με ένα γενικό ηλικιακό όριο πρόσβασης στα social media. Το ελληνικό σχέδιο συνεπώς θα πρέπει να καθορίσει με σαφήνεια εάν πρόκειται για πραγματική απαγόρευση πρόσβασης κάτω των 15 ή για σύστημα στο οποίο μπορεί να παρεμβαίνει η γονική συναίνεση.
Από την προστασία στην εφαρμογή
Η Ελλάδα δεν κινείται σε θεσμικό κενό. Η Αυστραλία έχει ήδη θεσπίσει ηλικιακό όριο 16 ετών για συγκεκριμένες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, επιβάλλοντας στους παρόχους την υποχρέωση να λαμβάνουν «reasonable steps» για να αποτρέπουν τη δημιουργία ή διατήρηση λογαριασμών από παιδιά κάτω του ορίου.
Το ελληνικό εγχείρημα, όμως, θα πρέπει να λειτουργήσει μέσα στο πολύ πυκνότερο ευρωπαϊκό πλέγμα του DSA, του GDPR και της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τις ψηφιακές υπηρεσίες.
Το κρίσιμο ζήτημα επομένως δεν είναι μόνο εάν τα παιδιά κάτω των 15 ετών πρέπει να προστατεύονται περισσότερο από τα social media. Είναι πώς μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά ένας ηλικιακός περιορισμός χωρίς η προστασία των ανηλίκων να οδηγήσει, στην πράξη, σε υποχρεωτική και υπέρμετρη ταυτοποίηση όλων των χρηστών του διαδικτύου.
