Νέα ένταση προκαλεί στις σχέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο η απόφαση της αμερικανικής κυβέρνησης να επιβάλει κυρώσεις στην πρόεδρο του Δικαστηρίου, Τομόκο Ακάνε, και στον ανώτερο νομικό σύμβουλο της Εισαγγελίας, Αμπντουλαγέ Σεγιέ. Η αντίδραση του ΔΠΔ υπήρξε άμεση, ενώ ακολούθησε συντονισμένη παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπέρ της ανεξαρτησίας του διεθνούς δικαιοδοτικού οργάνου.
Οι κυρώσεις εντάσσονται στην πολιτική που εφαρμόζει η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ έναντι του ΔΠΔ, με την αιτιολογία ότι το Δικαστήριο επιχειρεί να ασκήσει δικαιοδοσία σε βάρος πολιτών των ΗΠΑ και του Ισραήλ, μολονότι οι δύο χώρες δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη στο Καταστατικό της Ρώμης.
Η Ουάσιγκτον συνδέει ειδικότερα τη στάση της με τις έρευνες του ΔΠΔ για ενδεχόμενα εγκλήματα στο Αφγανιστάν και στα παλαιστινιακά εδάφη, καθώς και με τα εντάλματα σύλληψης που έχουν εκδοθεί κατά του πρωθυπουργού του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου και του πρώην υπουργού Άμυνας Γιοάβ Γκάλαντ.
«Κατάφωρη επίθεση» στη δικαστική ανεξαρτησία
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο απέρριψε κατηγορηματικά τις νέες αμερικανικές κυρώσεις, χαρακτηρίζοντάς τες κατάφωρη επίθεση κατά της ανεξαρτησίας ενός αμερόληπτου δικαιοδοτικού θεσμού. Υπογράμμισε επίσης ότι οι κυρώσεις πλήττουν τη διεθνή έννομη τάξη και εκατομμύρια θύματα σοβαρών διεθνών εγκλημάτων, τα οποία προσβλέπουν στο Δικαστήριο για την απονομή δικαιοσύνης.
Μετά τις τελευταίες αποφάσεις των ΗΠΑ, υπό καθεστώς κυρώσεων βρίσκονται πλέον εννέα από τους 18 δικαστές του ΔΠΔ, οι δύο αναπληρωτές εισαγγελείς, ο πρώην εισαγγελέας και ένα ακόμη μέλος του προσωπικού του.
Οι κυρώσεις δεν έχουν μόνο συμβολικό χαρακτήρα. Μπορούν να οδηγήσουν σε δέσμευση περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται υπό αμερικανική δικαιοδοσία και σε απαγόρευση συναλλαγών με αμερικανικά φυσικά ή νομικά πρόσωπα. Λόγω της διεθνούς εμβέλειας του αμερικανικού χρηματοπιστωτικού και τεχνολογικού συστήματος, οι συνέπειές τους μπορεί να επεκτείνονται στην καθημερινή λειτουργία των θιγόμενων προσώπων και, έμμεσα, του ίδιου του Δικαστηρίου.
Ενιαία στήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα δήλωσαν ότι στέκονται σταθερά στο πλευρό της προέδρου του ΔΠΔ και των αξιωματούχων που υπηρετούν την αποστολή του. Τόνισαν ότι οι δικαστές και τα στελέχη του πρέπει να μπορούν να επιτελούν το έργο τους ανεξάρτητα και χωρίς εξωτερικές πιέσεις.
Ακόμη σαφέστερη ήταν η επίσημη δήλωση της ύπατης εκπροσώπου της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής Κάγια Κάλας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξέφρασε τη βαθιά λύπη της για την αμερικανική απόφαση και χαρακτήρισε το ΔΠΔ θεμέλιο της διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης και του παγκόσμιου αγώνα κατά της ατιμωρησίας.
Κατά την ευρωπαϊκή θέση, η ανεξαρτησία, η αμεροληψία και η δυνατότητα του Δικαστηρίου να ασκεί την αποστολή του πρέπει να προστατεύονται από πιέσεις, εκφοβισμό και παρεμβάσεις. Η ΕΕ δεσμεύθηκε, παράλληλα, να συνεχίσει να στηρίζει το ΔΠΔ και να συμβάλλει στην προστασία των στελεχών του.
Σύγκρουση κυριαρχίας και διεθνούς δικαιοσύνης
Στον πυρήνα της αντιπαράθεσης βρίσκεται ένα ευρύτερο νομικό και πολιτικό ζήτημα: από τη μία πλευρά, οι ΗΠΑ επικαλούνται την κρατική κυριαρχία και την άρνησή τους να υπαχθούν στη δικαιοδοσία του ΔΠΔ· από την άλλη, το Δικαστήριο και τα συμβαλλόμενα μέρη στο Καταστατικό της Ρώμης υποστηρίζουν ότι η διερεύνηση των βαρύτερων διεθνών εγκλημάτων δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από τη συναίνεση του κράτους του κατηγορουμένου, ιδίως όταν οι πράξεις φέρεται να έχουν τελεστεί στο έδαφος κράτους που έχει αποδεχθεί τη δικαιοδοσία του.
Η ευρωπαϊκή αντίδραση μετατρέπει, έτσι, τη διαφορά από αντιπαράθεση μεταξύ της Ουάσιγκτον και ενός διεθνούς δικαστηρίου σε ευρύτερη θεσμική σύγκρουση για τα όρια της εθνικής κυριαρχίας, την ανεξαρτησία της διεθνούς δικαιοσύνης και την προστασία των μηχανισμών λογοδοσίας για εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και γενοκτονία.
