Νέα δεδομένα στη λειτουργία των μη κρατικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα δημιουργεί απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, με την οποία ακυρώθηκαν οι άδειες εγκατάστασης και λειτουργίας τριών παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων, καθώς και οι πράξεις πιστοποίησης των προγραμμάτων σπουδών τους.
Η υπόθεση αφορά τα εξής Πανεπιστήμια:
- CITY – Ευρωπαϊκό Παράρτημα του Πανεπιστημίου του York
- Anatolia College
- The University of Keele, Greece
Οι σχετικές αιτήσεις ακυρώσεως είχαν ασκηθεί από τους καθηγητές του ΕΚΠΑ Παναγιώτη Λαζαράτο και Κωνσταντίνο Πάντο. Οι προσφεύγοντες υποστήριξαν ότι οι άδειες λειτουργίας και οι μεταγενέστερες πιστοποιήσεις των προγραμμάτων σπουδών δεν πληρούσαν τις προϋποθέσεις του νόμου 5094/2024.
Η κρίσιμη πλημμέλεια
Στο επίκεντρο της διαφοράς βρέθηκε η αναγνώριση των προσφερόμενων προγραμμάτων σπουδών. Σύμφωνα με το άρθρο 145 του νόμου 5094/2024, η αίτηση για τη χορήγηση άδειας εγκατάστασης και λειτουργίας παραρτήματος πρέπει να συνοδεύεται, μεταξύ άλλων, από τα προγράμματα σπουδών, τα οποία πρέπει να έχουν προηγουμένως αναγνωριστεί από το μητρικό πανεπιστήμιο και από τον αρμόδιο φορέα πιστοποίησης της χώρας όπου αυτό εδρεύει.
Κατά την επιχειρηματολογία των προσφευγόντων, η νόμιμη αυτή προϋπόθεση δεν συνέτρεχε κατά τον χρόνο υποβολής και αξιολόγησης των αιτήσεων. Η μεταγενέστερη πιστοποίηση των προγραμμάτων από την Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης δεν μπορούσε να θεραπεύσει την αρχική πλημμέλεια της διαδικασίας αδειοδότησης.
Η νέα απόφαση δεν πρέπει να συγχέεται με την προηγούμενη κρίση της Ολομέλειας του ΣτΕ, με την οποία έγινε δεκτό ότι, υπό τις προϋποθέσεις του ενωσιακού δικαίου, είναι συνταγματικά ανεκτή η εγκατάσταση παραρτημάτων πανεπιστημίων της αλλοδαπής στην Ελλάδα.
Το Δικαστήριο δεν φαίνεται να ανατρέπει τη βασική αυτή νομολογιακή θέση ούτε να κρίνει συνολικά παράνομο τον θεσμό των Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης. Η ακύρωση αφορά τη νομιμότητα των συγκεκριμένων διοικητικών πράξεων και την τήρηση των ουσιαστικών και διαδικαστικών προϋποθέσεων του νόμου 5094/2024.
Υπενθυμίζεται ότι με την απόφαση 284/2026 η Ολομέλεια του ΣτΕ είχε επίσης κρίνει σύμφωνες με το ενωσιακό δίκαιο τις προβλεπόμενες οικονομικές προϋποθέσεις αδειοδότησης, όπως την εγγυητική επιστολή και το παράβολο.
Οι επόμενες κινήσεις
Η ακύρωση υποχρεώνει τη Διοίκηση να επανεξετάσει τις σχετικές υποθέσεις και να αποφασίσει εάν μπορεί να ακολουθηθεί νέα, νόμιμη διαδικασία αδειοδότησης. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η προστασία των φοιτητών που έχουν ήδη εγγραφεί ή παρακολουθούν προγράμματα στα συγκεκριμένα ιδρύματα. Το Υπουργείο Παιδείας εξέδωσε την ακόλουθη απόφαση:
Με τις σημερινές αποφάσεις του Γ΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας:
1. Επιβεβαιώνεται εκ νέου η συνταγματικότητα του θεσμικού πλαισίου για τα Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης. Όχι μόνο δεν διατυπώνεται οποιαδήποτε αμφιβολία ως προς τη συνταγματικότητα των σχετικών διατάξεων του ν. 5094/2024, αλλά, αντιθέτως, επαναλαμβάνονται ρητά οι κρίσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας ως προς τη δυνατότητα ίδρυσης και λειτουργίας παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων υπό τη μορφή Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης.
2. Απορρίπτεται ο λόγος ακύρωσης που αφορούσε τη μη πιστοποίηση των προσφερόμενων προγραμμάτων σπουδών από το μητρικό ίδρυμα ή από τον αρμόδιο φορέα πιστοποίησης του κράτους στο οποίο αυτό εδρεύει.
3. Οι πλημμέλειες που εντοπίζονται από το Δικαστήριο δεν αφορούν τον ν. 5094/2024, αλλά επιμέρους ζητήματα διοικητικής διαδικασίας. Συγκεκριμένα, αφορούν: α) την ανάγκη περαιτέρω εξειδίκευσης των κριτηρίων πιστοποίησης των προγραμμάτων σπουδών από την Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης, β) επιμέρους ζήτημα ως προς τη σύνθεση Ειδικής Επιτροπής Αξιολόγησης που συγκροτήθηκε από την ΕΘΑΑΕ και γ) τη μη έγκαιρη έκδοση της απαιτούμενης διαπιστωτικής πράξης του ΕΟΠΠΕΠ σχετικά με τη συμμόρφωση προς παρατηρήσεις που αφορούσαν τις κτιριακές εγκαταστάσεις.
Πρόκειται, επομένως, όπως προκύπτει και από το περιεχόμενο των αποφάσεων, για θέματα εφαρμογής του θεσμικού πλαισίου και όχι για ζητήματα που αφορούν τον νόμο. Η διάκριση αυτή είναι ουσιώδης και δεν δικαιολογεί ερμηνείες ή τίτλους που μπορούν να δημιουργήσουν διαφορετική εντύπωση ως προς το περιεχόμενο και την έκταση των αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας.
4. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που επιβεβαιώνεται και με τις σημερινές αποφάσεις είναι ότι η πολιτεία μερίμνησε δια της νομοθεσίας της ώστε να υπάρχει ένα αυστηρό πλαίσιο προδιαγραφών για την αδειοδότηση και λειτουργία των μη κρατικών πανεπιστημίων, το οποίο ελέγχεται σε κάθε περίπτωση εξίσου αυστηρά και από τη δικαιοσύνη πάντα προς όφελος της εύρυθμης ακαδημαικής λειτουργίας.
5. Το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, καθώς και κάθε αρμόδιος φορέας, στο πλαίσιο των διακριτών αρμοδιοτήτων του, θα προβούν άμεσα σε όλες τις ενέργειες που απαιτούνται για την πλήρη συμμόρφωση με τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας. Τα ζητήματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης και των λοιπών αρμόδιων φορέων αντιμετωπίζονται από αυτούς, σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία και την ανεξαρτησία τους.
6. Σε κάθε περίπτωση, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων κάθε φορέα, θα γίνουν άμεσα όλες οι αναγκαίες ενέργειες για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των φοιτητών και την απρόσκοπτη συνέχεια των σπουδών τους. Το ακαδημαϊκό έτος δεν θα χαθεί για κανέναν φοιτητή.
Το πλήρες εύρος των συνεπειών θα μπορεί να αποτιμηθεί ασφαλέστερα μετά τη δημοσίευση του ολοκληρωμένου κειμένου και των αριθμών των αποφάσεων του ΣτΕ. Σε κάθε περίπτωση, η εξέλιξη καταδεικνύει ότι η αρχική αποδοχή του θεσμού δεν απαλλάσσει τη Διοίκηση από την αυστηρή τήρηση όλων των εγγυήσεων ακαδημαϊκής ποιότητας που θέτει ο νόμος.
