Μια σημαντική νομική και θεσμική αντιπαράθεση βρίσκεται σε εξέλιξη στους κόλπους του ΟΗΕ σχετικά με το μέλλον του Διεθνούς Υπολειμματικού Μηχανισμού για τα Ποινικά Δικαστήρια (IRMCT), με την Ελλάδα να συντάσσεται με ακόμη οκτώ κράτη που απορρίπτουν τη θέση της Ρωσίας ότι ο Μηχανισμός έπαψε να υφίσταται από την 1η Ιουλίου 2026.
Σε κοινή επιστολή της 28ης Ιουλίου προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ και τον Πρόεδρο του Συμβουλίου Ασφαλείας, το Μπαχρέιν, η Κολομβία, η Δανία, η Γαλλία, η Ελλάδα, η Λετονία, ο Παναμάς, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ χαρακτηρίζουν εσφαλμένη τη νομική ανάλυση που είχε διατυπώσει η Ρωσική Ομοσπονδία σε προηγούμενες επιστολές της. Η κοινή επιστολή κυκλοφόρησε ως επίσημο έγγραφο του Συμβουλίου Ασφαλείας με αριθμό S/2026/629.
Η κρίσιμη ερμηνεία του ψηφίσματος 1966/2010
Στο επίκεντρο της διαφοράς βρίσκεται η παράγραφος 17 του ψηφίσματος 1966 (2010) του Συμβουλίου Ασφαλείας, με το οποίο ιδρύθηκε ο Μηχανισμός. Σύμφωνα με τη θέση των εννέα κρατών, μετά από κάθε επανεξέταση του έργου του ο IRMCT συνεχίζει να λειτουργεί για επόμενες διετείς περιόδους, εκτός εάν το Συμβούλιο Ασφαλείας αποφασίσει διαφορετικά.
Η Ρωσία υποστηρίζει ουσιαστικά ότι η μη υιοθέτηση νέου ψηφίσματος για την παράταση της λειτουργίας του Μηχανισμού οδηγεί στη λήξη της ύπαρξής του. Τα εννέα κράτη αντιτείνουν ότι το ψήφισμα 1966 δεν θέτει την έκδοση νέου ψηφίσματος ως προϋπόθεση για τη συνέχιση της λειτουργίας του. Αντίθετα, απαιτείται θετική απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας για να επέλθει διαφορετικό αποτέλεσμα.
Με άλλα λόγια, πρόκειται για μία κρίσιμη διαφορά νομικής ερμηνείας: εάν η συνέχιση του Μηχανισμού απαιτεί νέα θετική απόφαση ή εάν, αντιθέτως, η παύση του είναι εκείνη που προϋποθέτει ρητή απόφαση του Συμβουλίου.
Η δεύτερη προσέγγιση υποστηρίζεται και από τη Γραμματεία του ΟΗΕ. Στην επιστολή του της 1ης Ιουλίου 2026 προς τον Πρόεδρο του Συμβουλίου Ασφαλείας, ο Γενικός Γραμματέας προχώρησε, μεταξύ άλλων, στον επαναδιορισμό των δικαστών του Μηχανισμού και της δικαστού Graciela Gatti Santana ως Προέδρου του.
Τι είναι ο IRMCT
Ο IRMCT δεν πρέπει να συγχέεται με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ICC). Αποτελεί επικουρικό όργανο του Συμβουλίου Ασφαλείας, το οποίο δημιουργήθηκε το 2010 για να συνεχίσει τη δικαιοδοσία και τις αναγκαίες λειτουργίες των ad hoc διεθνών ποινικών δικαστηρίων για τη Ρουάντα (ICTR) και την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY), μετά την ολοκλήρωση της λειτουργίας τους.
Στις αρμοδιότητές του περιλαμβάνονται υπολειμματικές δικαστικές λειτουργίες, ζητήματα εκτέλεσης ποινών και προστασίας μαρτύρων, καθώς και η διαχείριση και διατήρηση του ιδιαίτερα σημαντικού αρχείου των δύο δικαστηρίων.
Η ελληνική θέση και το θεσμικό διακύβευμα
Η ελληνική στάση δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά με την επιστολή των εννέα κρατών. Ήδη στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας της 12ης Ιουνίου 2026 για τον IRMCT, η Ελλάδα είχε τοποθετηθεί επισήμως στη συζήτηση για το έργο και το μέλλον του Μηχανισμού.
Η αντιπαράθεση, πάντως, υπερβαίνει το ζήτημα της συνέχισης ενός συγκεκριμένου διεθνούς οργανισμού. Αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύονται οι αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας, τη συνέχεια των θεσμών διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης και τη διαφύλαξη της νομολογιακής και ιστορικής παρακαταθήκης των δικαστηρίων για τη Ρουάντα και την πρώην Γιουγκοσλαβία.
Τα εννέα κράτη αναγνωρίζουν, πάντως, ότι ο Μηχανισμός βρίσκεται πλέον σε φάση σημαντικής συρρίκνωσης. Ζητούν εντός του έτους αποφάσεις που θα επιτρέψουν ουσιαστική μείωση του κόστους, κλείσιμο των δύο μεγάλων εγκαταστάσεών του, μεταφορά των αρχείων και σταδιακή μεταβίβαση ή ολοκλήρωση επιμέρους λειτουργιών.
Το μήνυμα της κοινής επιστολής είναι επομένως διττό: ο IRMCT μπορεί και πρέπει να μεταρρυθμιστεί και να περιοριστεί, αλλά η κατάργησή του δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι επήλθε αυτομάτως χωρίς σχετική απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας.
