Η πρόσφατη στάση της Ελλάδας κατά τις διαπραγματεύσεις για το 21ο πακέτο κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της Ρωσίας φαίνεται να προκαλεί ευρύτερο προβληματισμό στις Βρυξέλλες σχετικά με τον τρόπο λήψης αποφάσεων στον τομέα της κοινής εξωτερικής πολιτικής. Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και κράτη-μέλη εξετάζουν πλέον αλλαγές στη διαδικασία διαμόρφωσης των πακέτων κυρώσεων, ώστε να περιοριστεί η δυνατότητα μεμονωμένων κρατών να καθυστερούν ή να τροποποιούν συνολικές δέσμες μέτρων μέσω της άσκησης βέτο.
Η αφορμή υπήρξε η ελληνική αντίρρηση στις προτεινόμενες ρυθμίσεις που αφορούσαν τη μεταφορά ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Η Αθήνα ζήτησε εξαίρεση για δραστηριότητες της ελληνικής ναυτιλιακής εταιρείας Dynagas, υποστηρίζοντας ότι οι σχεδιαζόμενοι περιορισμοί θα έπλητταν δυσανάλογα ευρωπαϊκές επιχειρήσεις χωρίς ουσιαστική επίδραση στα έσοδα της Ρωσίας. Μετά από διαπραγματεύσεις επιτεύχθηκε συμβιβασμός, ο οποίος επέτρεψε την υιοθέτηση του πακέτου κυρώσεων με ειδική μεταβατική εξαίρεση για συγκεκριμένες συμβάσεις μεταφοράς LNG.
Το επεισόδιο αυτό ανέδειξε τις δυσκολίες που δημιουργεί η αρχή της ομοφωνίας, η οποία εξακολουθεί να διέπει τις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας. Καθώς κάθε κράτος-μέλος διαθέτει δικαίωμα αρνησικυρίας, ακόμη και επιμέρους εθνικά ζητήματα μπορούν να επηρεάσουν την έγκριση ενός ευρύτερου πακέτου κυρώσεων.
Σύμφωνα με τους Financial Times, στις Βρυξέλλες εξετάζεται πλέον μια διαφορετική προσέγγιση: αντί της υιοθέτησης εκτεταμένων πακέτων κυρώσεων, τα νέα μέτρα θα μπορούσαν να εγκρίνονται τμηματικά ή θεματικά, ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος συνολικής εμπλοκής λόγω αντιρρήσεων για μία μόνο διάταξη. Η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να καταστήσει τη διαδικασία ταχύτερη και περισσότερο ευέλικτη, χωρίς όμως να μεταβάλει την απαίτηση της ομοφωνίας που προβλέπουν οι Συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Από νομικής πλευράς, η εξέλιξη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Δεν πρόκειται για αλλαγή των κανόνων ψηφοφορίας ούτε για κατάργηση του δικαιώματος βέτο, κάτι που θα απαιτούσε τροποποίηση των ευρωπαϊκών Συνθηκών. Αντίθετα, εξετάζεται η αναδιοργάνωση της νομοθετικής τεχνικής με την οποία καταρτίζονται οι κυρώσεις, ώστε να περιορίζονται οι διαπραγματευτικές εμπλοκές και να διατηρείται η αποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής.
Η υπόθεση αναδεικνύει τη διαρκή πρόκληση εξισορρόπησης μεταξύ της εθνικής κυριαρχίας των κρατών-μελών και της ανάγκης για ταχεία και ενιαία αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ζητήματα διεθνούς ασφάλειας. Το εάν η νέα προσέγγιση θα υιοθετηθεί στην πράξη θα αποτελέσει αντικείμενο έντονων πολιτικών και θεσμικών συζητήσεων τους επόμενους μήνες.
